سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
447
تاريخ ايران ( فارسى )
زياد اشتغال به خدمت داشت . ملكم با احترام و صميميت فوق العادهاى پذيرائى شد و اخلاق نيكو ، عدالت و حقشناسى و بالاخره اطلاعات او دربارهء دنيا بقدرى ايرانيان را مجذوب خود ساخت كه هنوز انگليسىهاى مقيم ايران از خصائل نيكوئى كه نمايندهء آنها از خود نشان داد استفاده ميكنند و بافتخار همين شخص بود كه نشان « شيروخورشيد » در ايران تشكيل شد و درعينحال نبايستى فراموش كرد كه آنوقت سرجونزهارفورد در تمام ايران كنترل مناسبات سياسى و ديپلوماسى را در دست داشته است . پوتينجر « 1 » و كريستى « 2 » بنا بدستورات ملكم بيك مسافرت اكتشافى در بلوچستان پرداختند . كتاب معروف پوتينجر بنام « مسافرتهاى افغانستان » هنوز يك كتاب مفيدى در اين رشته بشمار است و او در اين كتاب نتايج سفرهاى خود را بسلك تحرير كشيده است . كتاب مزبور يگانه نتيجهء ادبى ميسيون بريطانيائى نبود بلكه كيننير « 3 » كتاب معروف « خاطرات جغرافيائى » و ملكم كتاب ذيقيمت « تاريخ ايران » و نقشههاى ساده و مطبوع ايران را نوشتند . سفارت حاجى ميرزا ابو الحسن خان 1810 - 1809 ميلادى فتحعلى شاه در مقابل اين سفارتها و نمايندگان سياسى حاجى ميرزا ابو الحسن خان را بسفارت بدربار سنجيمز فرستاد . منظور اساسى او اين بود كه معين نمايد كمك خرجى كه قرار بود برطبق عهدنامه بايران داده شود چگونه بايستى دولت ايران آن را دريافت كند . نام اين فرزند متلون ايران را جيمزموريه كه با او در مسافرت بخارجه و داخل ايران همراه بود در كتاب حاجى بابا در انگلستان « 4 » » جاودانى كرده است .
--> ( 1 ) - Poitinger . ( 2 ) - Christie ( 3 ) - Kinneir ( 4 ) - چارلزلمب ( Charles lamb ) راجع بسفير ايران مينويسد كه « اين شخص اكنون موضوع عمدهء صحبتها است . من كسانى را در ساعت شش و نيم صبح فرستادم كه او را بهبينند آفتاب را پرستش مىكند ولى او بيرون نيامد . . . عامه او را يك آدم پوچ و مهمل ميدانند ، تصوير او كه بقلم سرويليام بىچى نقاشى شده در ادارهء هند موجود است . اين سفير در مراجعت به ميهن خود كتابى بنام « حيرت نامه نوشت » ( مؤلف ) .