سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )

360

تاريخ ايران ( فارسى )

لشگركشى فلاكت‌آور طهماسب بر ضد تركها 1144 هجرى ( 1731 ) شاه طهماسب كه در اثر موفقيت‌هاى نادر تهييج شده بود تصميم گرفت ادارهء عمليات بر ضد تركها را شخصا در دست گيرد ، شكست قبلى ارتش عثمانى در موقعيت قسطنطنيه تأثير سوئى بخشيده بود و در آنجا نيگى چزىها سلطان احمد سوم را از تخت پائين آورده و بجايش محمود پنجم را بر تخت سلطنت نشاندند . نادر قلى نمايندهء سياسى بدربار سلطان جديد روانه ساخت ، ولى قبل از اينكه نتيجهء مأموريت او معلوم شود طهماسب شروع بمحاصرهء مجدد ايروان نمود . اما از جلوى آن قلعه عقب‌نشينى نموده و يك ارتش ترك او را در كوريجان نزديك همدان مغلوب ساخت و تلفات زيادى به او وارد كرد . در حقيقت آنچه را كه نادر بدست آورده بود او در ظرف يك ماه از دست داد . در سال بعد طهماسب با ترك‌ها قراردادى بست كه مطابق شروط آن رود ارس مرز ايران گرديد . طهماسب شهرهاى گنجه ، تفليس ، ايروان ، نخجوان شماخى و داغستان را واگذار و در عوض تبريز ، اردلان ، كرمانشاه ، همدان و لرستان را بدست آورد . اين معاهده دربارهء زائرين اماكن مقدسه ، تجارت ، كنسولگريهائى در قسطنطنيه و اصفهان و مطالب ديگر بحث مينمود ، ولى براى آزادى اسراى ايرانى هيچگونه ماده‌اى قيد نشده بود . خلع طهماسب از سلطنت 1145 هجرى ( 1732 ) شكست شاه طهماسب بهانه‌اى را كه نادر تا اينوقت در پى آن ميگشت فراهم ساخت . در اولين وهله نادر اعلاميه‌اى انتشار داده و بمعاهده‌اى كه مواد آن مورد سنجش قرار نگرفته بود اعتراض نمود . جهانگشا راجع به آن چنين ميگويد : « چون مواد مصالحه مغاير رضاى جناب سبحانى و مخالف مصلحت دولت ابد مدت خاقانى بود لهذا مقرون بامضا نفرموديم . از آنجا كه سرپنجهء شوق طواف ملايك مطاف حضرت امير مؤمنان و مولاى متقيان غالب كل غالب على بن ابى طالب عليه السلام گريبان‌گير دل و توفيق استخلاص اسراى مسلمانان را از درگاه احديت سايل مىباشد . . . » گذشته از همه نادر بحكام ولايات مختلف نامه‌هائى فرستاده و معاهدهء جديد را