فرح‌افزاترين و دلكش‌ترين بازارهاى روى زمين است » طول اين ميدان 560 يا رد و عرض 174 يا رد و چون اينجا ميدان چوگان‌بازى سلطنتى بوده است ارقام فوق تا حدى جالب توجه « 1 » مىباشد . چوگان‌بازى در اين عصر ، عصرى كه ما حالا صحبت ميداريم بيش از هرزمان و موقعى معمول بوده و شاردن و شرلى هردو مسابقه‌هاى چوگان‌بازى را در نوشتجات خود شرح داده‌اند « 2 » . دروازهاى سنگ مرمر كه مخصوص چوگان‌بازى مىباشد هنوز در اين ميدان پابرجاست و چند سال قبل هنگامىكه در اصفهان بودم يك روز صبح زود بميدان رفته يك گوى از وسط دروازه‌ها بيرون كردم . شايد تا آن روز بيش از دو قرن بود كه اين دروازه‌ها رنگ گوى نديده بودند . من آن روز اين عمل را بپاس احترام گذشتهء مجلل ايران انجام دادم و كشور تاريخى ايران را براى چنين بازى بىنظيرى در دل خود ستودم . مسجد شاه مشرف بميدان مزبور بناى متوازى الاضلاع مجلل مسجد شاه واقع است كه يكى از زيباترين نمونهء موجود معمارى ايران مىباشد . كرزن شرحى كه با قلم استادانه نوشته است ما عين آن را در پائين نقل ميكنيم : « در انتهاى ميدان طاقى بلند كه بر روى دهليزى بنا شده و سقفش با مقرنس و كاشىهاى مينادار و آيات قرآنى مزين و در دو طرفش دو منارهء بلند كه روى بدنهء آن همان تزيينات به شكل مارپيچ به كار رفته است برپاست . اينجا از يك هشتى يا دالانى كه در وسط آن سنگ آب بزرگى از سنگ سماق به كار رفته داخل صحن مسجد ميشويم ، در اين هنگام طرز ويژهء معمارى و ساختمان مخصوص مسجد كه از بيرون نيز پيداست كاملا نمايان مىشود . چون ميدان تقريبا بموازات محور جنوب و شمال ساخته شده معمار مجبور بوده است محور عمارت مسجد را منحرف نموده و به طرف جنوب شرقى تمايل دهد تا محراب مسجد درست محاذى قبله و خانهء خدا واقع باشد . سليقهء معمار

--> ( 1 ) - مساحت ميدان چوگان‌بازى امروز 300 يا رد در 200 يا رد مىباشد . مؤلف ( 2 ) - رجوع كنيد به « ده هزار ميل » صفحهء 242 ، در آنجا شرح مسافرت اين مسافرين ذكر شده - است . ( مؤلف )