سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )

277

تاريخ ايران ( فارسى )

بناى آن هنوز باقى و محل سكونت فرماندار ايران است . در سال 1652 و باز در 1166 هيئت اعزامى هلندىها باصفهان آمدند و بطوريكه شاردن مينويسد در اين موقع قسمت عمدهء تجارت ايران در دست هلنديها بود و انگليسها در درجهء دوم قرار داشتند . اساس عمدهء نفوذ تجارتى آنان به علت قراردادى بود كه با دولت ايران براى خريد ابريشم منعقد نموده بودند . هلنديها بموجب اين قرارداد ابريشم را در تمام نقاط ايران خريدارى نموده بدون پرداخت عوارض گمركى صادر مينمودند . هلنديها بدوا اين اختيار را در سال 1645 از دولت ايران گرفته و كم‌كم در سالهاى بعد حق صدور ابريشم ايران را به خود منحصر كرده بودند ، در اين موقع موقعيت انگليس در خاك ايران چندان خوب نبود ، زيرا اين اوان مقارن با جنگهاى داخلى انگلستان و اعدام شارل اول بود و بالنتيجه شاه عباس و دربار او اين مسئله را با تنفر تمام تلقى مينمودند . در قرن هيجدهم وضعيت به كلى دگرگون شد و نفوذ تجارتى هلند منحصر بخريد و فروش ادويه گرديد و كليهء مستعمرات آسيائى بدست انگليسها افتاد و بالنتيجه پرچم دولت هلند ديگر در آبهاى خليج ديده نميشد . فرانسويها آخرين دولت اروپائى كه خود را از طريق خليج فارس بايران نزديك نمود دولت فرانسه بود . دولت فرانسه تا سال 1664 نفوذى در ايران نداشت ، در اين سال كلبرت « 1 » وزير خارجهء معروف دولت فرانسه ضمن مساعى عمده‌اى كه در بسط روابط سياسى خارجى دولت فرانسه بروز داد هيئتى بسفارت بدربار شاه عباس ثانى فرستاد . دولت ايران نسبت به اين هيئت چندان خوش بين نبود ، زيرا تصور ميرفت وضع و مقام سفراى دولت فرانسه درخور اعزام بكشورى مانند ايران نباشد يعنى اسباب تحقير ايران شمرده ميشد و معهذا دربار ايران آنها را با ملاطفت و مهربانى پذيرفت . به اين هيئت نيز حقوق تجارتى نظير آنچه را كه بديگر ملل اروپائى اعطاء شده بود و نيز معافيت از پرداخت ماليات و حقوق گمركى تا مدت سه سال برطبق

--> ( 1 ) - Colbert