سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
95
تاريخ ايران ( فارسى )
پوشيده شده ، راست است كه اين باغها بواسطهء آبيارى زشت و بدنماى شهرها و نيز فقدان گلها به نظر اروپائيها قشنگ نيستند اما براى مسافرى كه دورتادورش را منظرهء كوههاى سخت و بيابان خشك فراگرفته ديدن انبوه درختان سبز در يك جا كه سر بهم آورده و نيز آب جارى با نغمات بلبل بىنهايت زيبا و دلكش جلوه كرده و بيننده را از نواقص آن غافل ميسازد . درست است كه قسمتهاى شمالى ايران و سواحل درياى خزر هميشه سر سبز و خرم و از گلهاى لاله و شقايق پوشيده است ، ولى ايرانيها هرگز اين مناطق مرطوب و باطلاقى و مالاريائى را دوست نداشته و ندارند ، چنان كه شاردن « 1 » و تاورنيه « 2 » هردو در سفرنامهء خود اينمطلب را تأييد كرده مينويسند « مردم معتقدند حاكمى كه بگيلان فرستاده مىشود قطعا كسى را كشته يا سرقتى كرده كه شاه او را مأمور اين نواحى ساخته است . » بطور كلى تمام شعراى ايندوره از اهالى خراسان يا آسياى مركزى بوده و برسوم و آداب اين مناطق تربيت شده و از جلگههاى خشك و غير مزروع ، كوههاى صخرهدار و سخت و بالاخره صحارى لختوعور متأثر بودهاند و درعينحال آنها اين مزيت و وضعيت مساعد را هم داشتهاند كه در يكى از لطيفتر و عاليتر و شعفآورترين آب و هواى روى زمين با وفور هواى باز و آفتاب تابان و نبودن سرما و گرماى بيش از اندازه و بالاتر از همه در هوا و فضائى بسيار مهيج و نشاطانگيز زندگى ميكردند كه آن به فرزندان بااستعداد ايران كمك داده به شخصيت بارز و برجستهاى آنان را متصف ساخته كه در تمامى ادوار آن را ميراث داشتهاند .
--> ( 1 ) - Chardin ( 2 ) - Tavernier