جنك يرموك 13 هجرى ( 634 ) نگارنده در فصل 43 ، ميدانهاى جنگ اسلام را در ايران شرح داده و اينك مناسب ميدانم كه مختصرى از جنگهاى اعراب و كارهاى شگفت‌آميز آنها را در ساير ميدان‌ها بيان نمايم . بايد دانست كه در اين بيانات اسناد و مدارك ما تقريبا همان اخبار و رواياتى است كه از عرب در دست داريم . هرچند در اين روايات طبعا از مسلمان‌ها طرفدارى شده است ، معذلك يك سلسله حقايقى كه غيرقابل انكار مىباشد ميتوان از آن بدست آورد . پيروزيهاى ابو بكر كه شرح آن در فوق گفته شد قبائل عرب را مغلوب و پراكنده نمود ، ليكن دعوت آنها بجنگ و تحصيل غنائم سبب گرديد كه دور هم جمع شدند و بواسطهء فتوحاتى هم كه متواليا حاصل نمودند قبايل و دستجات نه‌فقط مردان جنگى خود را حركت ميدادند بلكه به قصد سكونت در كشورهاى پرنعمت و زرخيزترى همگى دست بهم داده يك‌دفعه بخارج هجوم بردند . لشكركشى خليفه براى جنگ با شاهنشاهى ايران و امپراطورى روم آن هم در يك زمان اگر بخواهيم آن را با تمام قواعد و اسباب عادى تحت مطالعه گرفته در آن قضاوت كنيم غير از جنون و ديوانگى چلهء تابستان چيز ديگرى به نظر نمىآيد ولى در آخر همين ديوانگان غالب آمده دنيا را زيروزبر كردند . اگرچه هميشه به اين امر ملتزم بودند كه تا وقتى كه در يك ميدان مطمئن بفتح و پيروزى نميشدند در ميدان ديگر حتى الامكان بدفع الوقت ميگذرانيدند . در سال 12 هجرى ( 633 ) خالد در حالتى كه سرگرم فتوحات بود به كشور ايران حمله‌ور شد ، در همان تاريخ خالد نام ديگرى پسر سعيد به نقاط سرحدى شام مأمور گرديد كه قبائل آن حدود را كه دوست بودند جمع‌آورى نموده تحت انتظام بياورد ، ولى به او دستور داده شد كه تا وقتى از طرف دشمن به او حمله نشود از جنگ پرهيز نمايد . اما او در سال 13 هجرى ( 634 ) بدون رعايت احتياط از سمت شمال بدمشق حمله برده و بعد ملتفت گرديد كه در نزديكى درياى طبريه خط ارتباط او مقطوع شده است . ناچار اردو را دست دشمن داده و اعراب در اين اثناء رو بهزيمت نهادند ، ولى