سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
598
تاريخ ايران ( فارسى )
اهانتى كه به او شده بود از فيروز درخواست كرد كه چون جنگى با طوايف همسايه براى او پيش آمده است افسران چندى براى اداره و دادن دستور به او بدهد . شاهنشاه ايران سيصد تن از افسران و سرداران خود را به خدمت خوشنواز فرستاد و او هم كليهء آنان را پس از ورود گرفته عدهاى را بقتل رسانيد و بعد بقيهء آنان را دست و پا و گوش بريده بنزد فيروز فرستاد و پيغام داد كه سزاى پادشاه ايران در مقابل جسارت و اهانت بخاندان سلطنتى هياطله همين بود كه بسرداران و صاحبمنصبان او رسيد . بعد از وقوع اين قضيه دوباره جنگ درگرفت و فيروز اردوگاه خود را شهر گرگان قرار داد . من خودم در نزديكى اين بلد خرابههاى ديوارى را كه از شمال رودخانهء گرگان بهسمت بحر خزر ممتد است ديدهام . بعقيده راولينسن « 1 » اين ديوار حصارى بوده كه فيروز براى مدافعهء از هياطله ساخته است . حالا اين ديوار به سد اسكندر يا قزلالانگ ( ديوار قرمز ) معروف است . از اين نقطه فيروز بكشور دشمن حمله برد ولى چنان منهزم و مجبور بفرار شد كه سر از پا نشناخته و سراسيمه بدرهء سراشيب و پر درختى پناهنده گشت . هياطله پس از آنكه پادشاه ايران با تمام قوا در دره پناهنده گرديد ويرا محاصره نمودند فيروز از موقعيت خطرناك خود خبردار شده پيشنهاد صلح نمود . شرايط سهل و ملايمى از طرف هياطله اظهار گرديد . قرارداد صلح بسته شد مشروط بر اينكه آن اولا دائمى باشد و ديگر فيروز بايستى براى اقرار به آقائى پادشاه هياطله سجده كند « 2 » . فيروز مجبورا تن به قضا داده اين شرط را هم پذيرفت ليكن او بدستور مؤبدان هنگام طلوع آفتاب به طرف مشرق سجده كرد كه براى پرستش ايزد ايران سجده كرده باشد نه براى مخلوق فانى . شورش ارمنستان 483 - 481 م مأمورين رسمى ايران با بوميهاى از دين برگشته بقدرى در زردشتى كردن ارمنستان اصرار ورزيدند كه بالاخره آنكشور آمادهء انقلاب گرديد . اتفاق افتاد فيروز بدست طايفهء كوشان كه آنوقت
--> ( 1 ) - جريده ر ، ج ، س ، شماره ژانويه سال 1911 ( مؤلف ) . ( 2 ) - بنا بگفتهء طبرى ، فيروز در يك بيابانى بدام افتاد و بدينطريق تقريبا تمام لشكريان خود را از دست داد ( مؤلف ) .