سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )

579

تاريخ ايران ( فارسى )

براى روميها بسيار سنگين و غيرشرافتمندانه بود ، زيرا كه آن تمام آنچه را كه ديوكلثين بدست آورده بود از چنگ روميان بدر برد ، چه بموجب اين عهد صلح ، اول - پنج ولايت آنطرف دجله كه نرسى آنها را تسليم داشته بود تماما مسترد گرديد . دوم - نصيبين و سنگارا ( سنجار ) يكى از دژهاى قسمت شرقى بين النهرين بايران برگشت . سوم - ارمنستان از منطقهء نفوذ روميان خارج گرديد . و يك رشته جنگهاى طولانى بدين ترتيب بافتخار ايران بدست شاپور خاتمه يافت و در مقابل اين خدمات حقا ملقب بكبير گرديد و اوست كه ايران را باوج عظمت و رفعت رسانيد كه از زمان جهان‌گشائى اسكندر داراى چنان مقامى نبوده است . البته تسليم پنج ولايت براى روميها افتضاح‌آور بود ، اما ضربت سخت جبران ناپذير همانا تخليه و تسليم نصيبين بوده است كه تقريبا از مدت دو قرن باينطرف مركز اقتدار روم و در حقيقت حصار مملكت شمرده ميشد ، بعلاوه جماعت كثيرى از اروپائيان در آنجا سكنى داشتند كه مجبور بر ترك علاقه بوده و بايستى از آنجا حركت كنند . سياست ايران و روم در ارمنستان و ايبرى به ظاهر چنين تصور ميرفت كه شاپور بعد از فتح درخشان خود و امضاء عهدنامهء صلح بدست ژوين ، در ارمنستان داراى همه نوع اقتدار و نفوذ خواهد بود ولى اينطور پيش نيامد ، توضيح اينكه دورهء سلطنت ژوين بيش از چند ماهى دوام ننمود و جانشين وى والن‌سىنين « 1 » مملكت را به دو قسمت شرقى و غربى تقسيم نموده قسمت شرقى را ببرادر خويش والن « 2 » واگذار كرده و بدين لحاظ وضع تغيير نمود . عهدنامهء بالا آشكارا رد نشد ليكن امپراطورى كه با شاپور عهد صلح بسته بود اكنون مرده و خانوادهء جديدى به روى كار آمده است . شاپور كه شايق بود ارمنستان را باسرع وقت تحت نفوذ خود بياورد بيچاره ارزاس ( اشك ) را فريب داده بدربار خويش دعوت كرده و در همانجا او را فورا از دو چشم محروم ساخت ولى زنجيرهاى دست او از نقره ساخته شده كه آن علامت احترام بوده است .

--> ( 1 ) - Valentinian . ( 2 ) - Valens .