سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )

519

تاريخ ايران ( فارسى )

تراژان بطورى خود را كامياب ديد كه به طرف پائين دجله حركت نموده و خود را تا خليج فارس رسانيد كه هيچوقت پرچم روم در آنجا برافراشته نشده بود . عقب‌نشينى تراژان 116 ميلادى خسرو نميخواست به آسانى تسليم گردد و شايد انتظارى هم غير از اين نبوده است . هرچند از روبرو شدن با لشكر روم احتراز مينمود ولى سعى بليغ داشت كه اهالى كشور را تهييج نموده بر ضد روميان بشوراند . يك دفعه تراژان خبردار شد كه در هريك از مراكز و نقاط متصرفى مهم اهالى سر به طغيان و عصيان برداشته خطوط ارتباطيهء او را تهديد مينمايند . او دانست كه از عهدهء نگاهدارى بلاد متصرفى خود برنميآيد ، لذا براى حفظ تفوق و سيادت روم يكى از شاهزادگان اشكانى را بسلطنت پارت برگزيده و خود شروع به عقب‌نشينى نمود در اينميانه تنها ايالتى كه در مقابل او جدا پايدارى نمود الحضره بوده است . تراژان هرچه كرد نتوانست آنجا را باطاعت آورده و اهالى را كه آشوب كرده بودند سركوبى كند . وى در اينجا دچار انواع بليات شده تا اينكه مجبور به عقب‌نشينى و مراجعت گرديد . سال بعد خسرو به تيسفون آمده روميان را از آنجا بيرون كرد ، ولى آديابن و بين النهرين و ارمنستان در تبعيت روم باقى ماندند و شاهنشاه نتوانست حمله به آن نواحى ببرد . بنابرين حاصل جنگهاى تراژان اين شد كه ولايات نامبرده ضميمهء روم گرديدند . تخليهء ارمنستان و بين النهرين بواسطهء هادريان 117 ميلادى از خوشبختى پارتيها در سال 117 ميلادى تراژان درگذشت ، هادريان جانشين او عقيده‌اش بر اين بود كه مرزهاى روم به همان قرار باشد كه اگوست قيصر تعيين كرده بود . بنابرين فرمان داد كه سپاهيان روم سه ايالت مزبور را تخليه نموده و از فرات عقب بنشينند . در سال 122 قيصر روم و شاهنشاه پارت در يكى از نقاط مرزى همديگر را ملاقات كردند . چون سياست روم با پارت كاملا مساعد و وحدت‌نظر بين آنها حكمفرما بود ارتباط بين دولتين در اينوقت بسيار صميمانه بوده است .