و پرسپليس در دامنهء رشته‌كوه واقع است و نسبت به آن كوهها شكوهى ندارد . طول سطحه هزار و پانصد پا است در صورتى كه سطحهء پاسارگاد سيصد پا طول دارد و عرضش نهصد پا مىباشد . اعمالى كه در آن سطحه شده نظير سطحهء پاسارگاد است يعنى قطعات بزرگ سنگ آهكى را بطور عجيبى بهم متصل ساخته‌اند . ضمنا به نظر ميرسد كه در ساخت اين محل نظر تقليد و اقتباس از سطحه‌هاى مصنوعى حيرت‌انگيز آشور داشته‌اند و اگر اين منظور نبود گمان نميرود كه چنين سطحهء عظيمى ساخته ميشد ولى ايرانيها در تهيه و استفاده از دامنهء تپه نسبت به اساتيد آشورى خود پيش رفته و بهتر از آنها كار كرده‌اند اگرچه زحمتى كه آشوريان در اعمال خود كشيده‌اند بيشتر بود چنان كه مثلا در كيونجيك تخمين شده است كه بايست بقاعده بيست هزار تن يوميه در ظرف شش سال زحمت كشيده باشند « 1 » . پله‌هاى پلكان مضاعف آن سطحه اگرچه از قطعه‌هاى سنگ بسيار بزرگ ساخته شده ليكن چنان كوتاه است كه من سواره به سهولت از آن صعود نمودم . چون به بالاى سطحه رسيدم در طرف مقابل پلكان رواق حيرت‌انگيز كزرك سس « 2 » ( خشايارشا ) را ديدم با درگاه عظيم آن‌كه مجسمهء گاوهاى بال‌دار بسبك نقوش آشورى و كيفيت مخصوص آنجا ايستاده‌اند و بالاى آنها كتيبه‌ها بسه زبان منقوش و از جمله حاوى اين عبارتست « منم كزرك‌سس پادشاه بزرگ ، شاهنشاه كشورهاى مختلف اللسان ، پادشاه دنياى بزرگ ، پسر داريوش پادشاه هخامنشى . كزرك‌سس پادشاه بزرگ ميگويد بتوفيق آهورمزد اين درگاه را ساختم و روى آن تمام ممالك وصف شده است » . از اين دو مجسمهء بزرگ كه گذشتيم دو ستون مىبينيم كه اصلا چهار ستون بوده و تالار وسيعى را كه هنوز موجود است ترتيب ميداده است و در مدخل آن رو بكوه يك جفت مجسمهء ديگر هست كه آنها نيز دائما حراست و پاسبانى كاخ را مينمايند ، در اينجا با آنكه دست خرابى بمجسمه رسيده ظاهر است كه مجسمه‌ها چهرهء انسانى

--> ( 1 ) - كتاب سلطنت‌هاى پنجگانه راولينسون 1 - صفحه 217 « مؤلف » . ( 2 ) - Xerxes .