وفات كوروش در سال 529 قبل از ميلاد محاربات آخرى و درگذشتن كوروش در پرده خفا مستور و محتمل است كه از طرف مشرق مهاجماتى نظير آنچه غالبا در آسياى مركزى روى داده پيش‌آمده و كوروش مجبور بجلوگيرى از آن شده و در آن محاربات در سال 529 قبل از ميلاد بقتل رسيده باشد . در اين موضوع داستانها و افسانه‌هائى هم نقل شده است كه معروفترين آن داستانها آنست كه هرودوت نقل كرده مينويسد : « كوروش توميريس ملكهء ماساژيتا را خواستگارى كرد ليكن او بطور تحقير امتناع نمود و به اين واسطه كوروش به كشور او لشكر كشيد و جلودار لشكر او را مغلوب كرد ، پسر بزرگ او را كه وليعهدش بود گرفتار و او فورا خود را بقتل رسانيد و بعد از آن محاربهء شديدى روى داد و كوروش مغلوب و مقتول گرديد . ملكه براى انتقام خون پسرش سر آن دلاور را در خون فروبرده و فرياد كرد « ميخواهم ترا از خون سير كنم » . اين داستان تا يك اندازه بىاعتبار است بواسطهء اينكه جنازهء كوروش را به پاسارگاد بازآورده و در مقبره‌اى كه در فصل پانزدهم وصف آن را كرده‌ايم دفن نموده‌اند . بنابقول بروسوس كوروش در ضمن محاربه‌اى با قوم دها « 1 » كه در پارت بودند بقتل رسيده است . خصايل كوروش كوروش كه در به دو امر پادشاه ولايت كوچكى بوده و عاقبت شاهنشاه معظم‌ترين دولتى كه تا آنزمان در دنيا ديده نشده بود گرديد از اشخاص تاريخى است كه بسيار محل توجه و محبوبيت واقع مىشود . بطور كلى فتوحات او اسباب اعجاب است ، چه مىبينيم ليديه و بابل هريك در ظرف چند ماه محاربه مسخر ميشوند و غلبهء او بر كرزوس درواقع يكى از مهمترين هنرهاى اوست و سبب آن اولا اقدام سريعى بود كه بموجب آن پادشاه ليديه را بغفلت گرفت در حالتى كه نيمى از عساكر او غايب بودند و ثانيا باز او را غافل كرده سارد را مسخر نمود . ظاهر آنست كه زيبائى مردانه و شجاعت و قهرمانيت و فعاليت او در تمام مدت عمرش هويدا بوده و هيچوقت عياشى و تن‌پرورى كه بسيارى از بزرگان دنيا گرفتار

--> ( 1 ) - Dahae .