سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
159
تاريخ ايران ( فارسى )
استيلاى ماد بر پارسيان پارسيها نيز محتمل است كه مانند ماد از سكنهء قديم بعضى را بيرون كرده برخى را به خود ملحق نموده باشند و در اينموقع چون منقسم بقبائل مستقلهء چند بودند ظاهرا قادر بر مقاومت صحيح نسبت بماديها كه بالنسبه بايشان تربيت و نظام داشتند نبودند و بنابرين تا اندازهاى كه بر ما معلوم است بدون منازعات شديده در تحت استيلاى ايشان درآمدند . اين نكته را لازم است بخاطر داشته باشيم كه ماديها اسناد و آثار معتبرى از خود نگذاشته و لذا براى تحقيق از تاريخ ايشان بايد بكتاب هرودوت اعتماد نمائيم . سالهاى اخير آشور بانيپال در زمان سلطنت فرا خ ارتس و در سال 645 پيش از ميلاد آشور بانيپال ضربت مهلكرا بر ايلام وارد آورد و از حالا به اصلاح امور كشور و مملكتدارى مشغول گرديد و اگر اعتمادى بروايات باشد به تنپرورى دور از شرافت پرداخته و چنان كه سابقا ذكر شد كتابخانهء گرانبهائى جمعآورى نمود كه نهتنها كتب معتبرهء آن عهد را دارا بود بلكه نسخههائى از الواح كتابخانههاى بابل نيز در آن موجود بوده است و آن شايد بزرگترين آثار صنايع قديمهء موزهء لندن باشد اينست ما خود را مديون او ميدانيم ، معابدى نيز ساخته يا تعمير كرده و قصر بزرگ سناخريب را هم كه بنيانش بواسطه واقع بودن بر تپهء مصنوعى سست شده بود تجديد كرده باعظمتتر و بهتر ساخت . حملهء اول ماديها ليكن اين سستى و تهاون بعد از انهمه لشكركشى و جنگجوئى براى كوهستانيهاى جنگى البته اسباب جرئت و جسارت ميشد بعلاوه مدتى بود كه ماديها از طرف آشور ضربت و گوشمالى نديده بودند و محتمل است كه بواسطهء حمله و استيلاى بر پارسيها نيز غرور و قوتقلب پيدا كرده بودند . جهات مزبور بضميمهء جهلى كه نسبت بقواى حربى واقعى خود داشتند ظاهرا سبب شد كه بسرزمين آشور لشكركشى كنند ليكن نظام و شجاعت دلاوران آشورى سعى آنانرا به كلى باطل كرد و نتيجهء اين لشكركشى فقط مرگ فرا خ ارتس و هلاك قسمت عمدهء لشكريان او گرديد .