آباديهاى قديم سومر فرمانروائى داشته است . على الظاهر از قديم الايام مركز هريك از آباديهاى كوچك آنزمان پرستشگاه خداوند محل بوده است و بمرور زمان دهكده‌هاى محقر مبدل بشهرهائى شده كه هريك دولتى مرتب و منظم محسوب و منازعات دائمى آنها منتهى به تفوق و سلطهء موقت فاتح ميشده است . در اين‌جا قوه و قدرت روحانيون خيلى زياد و جالب‌توجه است ، چه پاتسى اقدام بجنگ را بامر خداوند شهر مىكند و بارادهء او مظفر و منصور ميگردد و در عهدنامهء صلح هم همينطور قيد و تصريح مىشود ، بعبارت اخرى پاتسىها مردمانى هستند كه فقط كارگذاران خداوندان ميباشند و قرائنى در دست هست بر اينكه ترتيب فوق الذكر به بابل و ايلام راجع است و اما شوش و انشان بلاد دولت‌هاى قديم و معاصر و نظير لگش ، ارخ ، اور و لارسا بودند و ضمنا از روى قياس ميتوان گفت كه طوايف كوهستانى خيلى كمتر از سكنهء جلگه در تمدن پيشرفته بودند . ان‌ناتوم پادشاه لگش 3000 سال پيش از ميلاد مهمترين شخصيكه در ميان سلاطين قديم سومر و آنها كه تاريخشان معلوم شده به نظر ميرسد ان‌ناتوم نام دارد كه برحسب ميراث اجدادى رتبهء پاتسى لگش را داشته و بواسطهء غلبهء بر شهر دولت مجاور خود كه اوما « 1 » خوانده ميشد قدرت و شهرت يافته است . مطالعهء تفصيل لشگركشيهاى او و نتايج آنها خيلى قابل‌توجه مىباشد و مراتب مذكور ، در ستون سنگى كه بيادگار فتوحات او برپا شده و موسوم به ستون كركسان مىباشد مسطور و قريب چهل و هشت مائه قبل از اين نوشته شده و شرح استيلاى آن پادشاه را بر كليهء سومر مضبوط ساخته است . تصاويريكه بر آن ستون منقوش است ظاهر ميسازد كه سومريان يكدسته نيزه‌دار محكم بودند و جماعت حامل سپر آنها را محافظت ميكردند و به اين ترتيب حمله و يورش ميكردند . تصوير خود پادشاه جهانگشا نيز ساخته شده كه در ارابه نشسته و آن را جمازان ميكشند ، چه در آن زمان در بابل اسب معلوم نبوده است . آداب دفن مردگان نيز نقش شده و ديده مىشود كه جنازه‌ها را بطور طبقات افقى روىهم ميگذاشتند و تلى از آن ميساختند .

--> ( 1 ) - Umma