احمد مجد الاسلام كرمانى

232

تاريخ انحطاط مجلس ( فارسى )

مكشوف مىشود كه حالت آن پادشاه چگونه بوده است چه با آنكه مخارج شخصيه ناصر الدين شاه بمراتب بيشتر از پسرش بوده و همه ساله مسافرتهاى كوچك به اطراف داخله ميكرد و سه سفر هم بفرنگستان رفت و بناهاى عاليه هم از او يادگار مانده است و با همين ماليات زندگانى مينمود و پنجاه سال را گذرانيد فقط در اواخر اول بواسطه « رژى » و بعد بواسطه حوادث ديگر مبلغى مقروض شد اما مظفر الدين شاه در دوازده سال دوره سلطنت بلكه كمتر قريب يكصد و بيست كرور از وجوهء استقراضى و تفاوت عمل گمرك كه يك كرور در زمان او بهفت كرور رسيد و ترتيب صندوق و انتظام امر مسكوكات و كسر حقوق و فروش بقيه خالصجات و فروش مناصب و القاب و امثال آنها اضافه بر ماليات تحصيل كرد و باز هميشه مخارج آبدارخانه‌اش به زمين مىماند و تمام اين مبلغ را چند نفر ترك كه مقرب دربار او بودند باسامى مختلفه از او گرفته و خوردند و ذخيره كردند و پارك‌هاى عاليه ساختند و در بانك‌هاى خارجه ذخيره گذاشتند . راستى در آن دوره دزد بازار غريبى بود نهايت دزد منحصر به چند نفر بودند بارى عين الدوله خواست مداخل عمده هم براى خودش تحصيل نمايد ، لهذا حسب الامر تمام حكام ولايات را براى ايام عيد نوروز دعوت بطهران كرد و معلوم است اين كار در يك زمان هم براى او و هم براى شاه منافع كليه خواهد داشت چه هر ولايتى پيش‌كش معينى داشت كه بشاه و صدراعظم ميرسيد و تغيير و تبديل تمام حكام قريب دو كرور تقديمى براى شاه و صدراعظم تحصيل ميكرد ولى انصافا حصه شاه از اين مبالغ فقط مسافرت بفرنگستان شد آن هم چون بلافاصله مرض بروز كرد تا چند ماه بتأخير افتاد . تعويض حكام مجملا تمام حكام حتى ظل السلطان و شعاع السلطنه و غيره هم بدربار حاضر