احمد مجد الاسلام كرمانى

141

تاريخ انحطاط مجلس ( فارسى )

آن هم سوارچريك ، نه سواره‌نظام تربيت شده جنگ‌آزموده و نه آنكه جمعيت ايلات اينقدر كم باشد بلكه بايلات ايران مدتها است مشغول زراعت شده‌اند و آنها كه زراعت ندارند ، ناچار از شبانى و گوسفندچرانى هستند و آنها كه گوسفند و شتر هم ندارند كسب آنها منحصر است براه‌زنى و معلوم است ، اين گونه اشخاص هرگز نميتوانند جلو جهازات جنگى انگليس يا قزاق سواره روس يا سواره نظام ژاپن را بگيرند و بر فرض هم كه بتوانند بچه دلخوشى بگيرند و بكدام جهت در راه اين دولت پوسيده از هم در رفته جان‌بازى نمايند راستى گويا هنوز بر بسيارى از اتباع داخله و خارجه اين مطلب مشتبه مانده باشد كه خيال ميكنند ملت ايران راضى به اين دولت و اين سلطنت هستند لهذا خوب است ما جرئت كنيم و اين پرده غفلت را يك مرتبه پاره كنيم و مقراض ما عبارت است از يك جمله و منطبقين يك قضيه فرضيه . خير الكلام قل و دل و هى هذه . پس دولت انگليس مقيد نبود كه از راه امتياز انحصار دخانيات ايران را تصرف نمايد و ثابت شد كه اين يك مطلب كه در آن تاريخ مشهور شد حرف عاميانه بوده و قابل اعتماد و اعتبار نيست . مطلب ديگر كه ممكن بود از اين امتياز خسارتى بملت ايران وارد شود اين بود كه شايد قيمت تنباكو توتون در ايران گران شود . اين مطلب را نمىتوانيم انكار نمائيم و البته كمپانى بر قيمت معموله قبل از انحصار ميافزوده ولى بايد منافع آن را با مضار آن مقايسه و موازنه نمائيم تا معلوم شود كدام يك از دو كفه ميزان سنگين‌تر است . فرض ميكنيم قيمت تنباكو توتون دو مقابل يا سه مقابل آنچه بود بشود آيا اين جزئى خسارت شخص مقابلى نميكند ، با آن همه منافع عمومى نوعى