احمد مجد الاسلام كرمانى

110

تاريخ انحطاط مجلس ( فارسى )

سلاطين صفويه نهايت اهتمام را به اين كار داشته‌اند و اغلب خالصجات و دهات و باغات در حوالى اصفهان از مستحدثات صفويه است و گويا در جلد اول از اين كتاب شرحى در باب عمارات و ابنيه صفوى در اصفهان نگاشته شده باشد و ديگر مجال تكرار ندارم سلاطين قاجاريه هم مخصوصا مرحوم ناصر الدين شاه خيلى اصرار در ايجاد ابنيه دولتى داشت ولى اغلب همان باغ و محل تفرج ييلاقى و قشلاقى سلطنتى بوده نه مزرعه كه فايده‌اش عام باشد و در دوره سلطنت ناصر الدين شاه باغ‌هاى بسيار بزرگ و ابنيه عاليه در طهران و اطراف آن ساخته شد باغ شاه ، باغ عشرت‌آباد ، باغ و عمارات نياوران كه به صاحب قرانيه معروف است عمارات عاليه و باغ بزرگ دوشان تپه عمارات و باغهاى جاجرود و غيرها در خارج از شهرها و عمارات عاليه در داخله ارك سلطنتى و ميدان بزرگ مشق و ميدان توپخانه و خيابان‌هاى عاليه و توسعه شهر به وضع مدرن جديد و تعمير بسيارى از مشاهد مشرفه تمام از آثار آنمرحوم است مجملا مقصود وضع خالصجات ايران است كه مأخذ آنها از ابتدا اغلب همين بوده كه نگاشتيم . اما نتيجه و عايدى آنها بدولت از اين قرار بود كه نسبت بهر شهرى خالصجات را تخمينا جمعى بسته و مثل ماليات ديوانى بر حاكم آن شهر جمع مىبسته‌اند حاكم هم خالصه هر بلوكى را بر جمع آن بلوك جمع بسته و علاوه از جمع ديوانى كه دولت از او سند گرفته مبلغى براى خودش باسم تفاوت عمل بر آنها اضافه نموده و يكى از طرق تقلبات يا راه مداخل حكام همين مسئله خالصجات بوده كه همه ساله بازى درآورده و نسبت به بعضى با همه ادعاى قروض آفت مينموده‌اند و سندى به مهر بعضى از كدخدايان محل ترتيب داده باولياء دولت ميفرستاد كه فلان مزرعه امسال محصول درستى نداشته و قنات او را رود خراب كرده و ايالت جليله مجبور شده كه مبالغى كلى مصرف تعمير قنات آنجا بنمايد