نجم الدين ابو الرجاء قمى
مقدمه 48
تاريخ الوزراء ( فارسى )
« عقود جواهر وزارت بر گردن او بستند . . . » مولف تاريخ الوزراء در صفحهء 216 الف با اين عبارت آغاز كرده است : « عقود جواهر وزارت بر گردن صاحب كمال الدين بستند » عزيز الدين كاشى نسائم و تاريخ الوزراء از اينجا با يكديگر اختلاف دارند . همانطور كه پيش از اين گفته شد ، تاريخ الوزراء با ذكر مرگ عزيز الدين كاشى پايان مىيابد . سبب اختلاف مآخذ مربوط به آخرين وزراى سلجوقيان عراق را تا اندازهاى دستكم مىتوان ناشى از اوضاع آشفتهء ايران غربى و اين واقعيت دانست كه اختيار منطقه در دست دستههاى رقيب و معارض بوده است . خلاصه كنيم . تاريخ الوزراء حوالى رجب و اوايل ذى قعده يا ذى حجهء 584 ه ق / سپتامبر 1188 يا ژانويهء 1189 م پايان يافته است و به قلم مردى نوشته شده كه از طبقهء منشيان ايران غربى ، پسرعم شخصى به نام اميرة ابن دارا قمى و دوست ابو الشرف ناصح ابن ظفر جرباذقانى مترجم تاريخ يمينى بوده است . ديدگاه جغرافيايى مولف ، ديدگاه كسى است كه ساكن ولايت جبال يا كوهستان است . مولف در نظر داشته اثرش ادامهء نفثة المصدور انوشيروان بن خالد باشد و بنابراين اثرش را مستقل از نصرة الفترة عماد الدين اصفهانى نگاشته كه چند سال پيش از كتاب او در غرب ايران تدوين يافته بود . تاريخ الوزراء مأخذ تقريبا همهء مواد مربوط به وزراى سلجوقيان عراق از قوام الدين ابو القاسم درگزينى تا كمال الدين ابو الشجاع است كه در كتاب نسائم الاسحار كرمانى آمده است . باوجود مسائلى كه ناشى از اسلوب نگارش مولف ، گرايش او به حاشيه روى و اعمال گاهبهگاه عقيده به جاى روايت عينى است ، كتابش اثرى است مستقل ، منبعى دست اول براى تاريخ سلجوقيان عراق و شايستهء بررسى . ترجمهء عبد الحسين آذرنگ