نجم الدين ابو الرجاء قمى

مقدمه 38

تاريخ الوزراء ( فارسى )

كارش متكى به ذيل بوده است ، چندانكه از همان توالى رويدادها پيروى كرده ، اما تاريخها را ذكر نكرده است . 9 . توالى رويدادها اجمالا بايستى از اين قرار بوده باشد . طغرل آخرين سلطان سلجوقى در كشاكشى كه با اتابك اعظم قزل ارسلان عثمان داشت ، سپاهى را كه الناصر خليفه به يارى قزل ارسلان فرستاده بود ، در 6 ربيع الاول 584 ه ق / 5 مه 1188 م در داى مرگ شكست داد . قزل ارسلان پس از اين شكست به همدان رفت ، در پيرامون پايتخت با نيروهاى طغرل زدوخورد مختصرى كرد و سپس به انتظار سپاه دوم بغداد به غرب بازگشت . طغرل در ماه جمادى الاول / ژوئن - ژوئيه فرمان قتل دو تن از فرماندهانش را به نامهاى اىابه و بوزابه به اتهام شورش قتلغ اينانج ، يكى از پسران محمد جهان پهلوان اتابك پيشين صادر كرد . طغرل به رى ، يعنى به پايتخت قلمروش بازگشت . چون نمىتوانست موقعيتش را در همدان حفظ كند ، به سوى آذربايجان حركت كرد . در آن وقت قزل ارسلان با كمك سپاه دوم خليفه همدان را متصرف شد . در ماه رجب / اوت - سپتامبر به نام سلجوق سنجر بن سليمان شاه خطبه خواندند و سكه زدند . بعد از آن ظاهرا بر اثر بعضى اختلافها يا به سبب مشكلاتى كه طغرل در آذربايجان ، يعنى در ولايت اصلى قزل ارسلان ايجاد كرده بود ، اتابك به آذربايجان بازگشت و بغداديها همدان را به سوى بغداد ترك گفتند . طغرل به همدان بازگشت و در 7 ذى حجهء 585 ه ق / 16 ژانويهء 1189 م فرمان داد وزيرش عزيز الدين را به همراه عدهء ديگرى كه عليه او توطئه چيده بودند به قتل برسانند . تاريخ الوزراء از جنگ‌داى مرگ ياد مىكند و حتى صورت متفاوتى رباعىاى را نقل مىكند كه طغرل در نظر داشته پس از پيروزى بسازد . 10 سطرهاى پس از رباعى طغرل كه احتمالا رويدادهاى بعدى را دربرداشته ، آسيب ديده است . در آغاز صفحهء بعد ظاهرا مولف از اينكه قدرت طغرل حفظ شده است ، شادمان است . گويا سلطان طغرل به آذربايجان سفر كرده و از آنجا بازگشته است و قزل ارسلان به آذربايجان رفته تا واحدهاى نظامى عراق عجم را كه از وى تبعيت مىكردند ، به تبعيت از قتلغ اينانج بخواند . سپاه طغرل در ناحيهء همدان - نهاوند - بروجرد است ، حال آنكه قتلغ اينانج ظاهرا بر رى ، ساوه ، قم ، كاشان ، قزوين و اصفهان مسلط است . البته گمان مىرود كه قسمت آسيب‌ديدهء جملهء در پايين صفحهء ب از برگ 233 در اين باب باشد . سپاه خليفه به بغداد برگشته است . آخرين اطلاعاتى كه دربارهء اوضاع و احوال سياسى است ، اين است كه قزل ارسلان پيش از بازگشت به آذربايجان به دار الخلافه دستور داد در نواحى تحت تسلط قتلغ اينانج به نام سنجر بن سليمان شاه خطبه بخوانند و سكه بزنند .