نجم الدين ابو الرجاء قمى

مقدمه 20

تاريخ الوزراء ( فارسى )

12 - اخلاق العميدين و مثالب الوزيرين يا ذم الوزيرين ( ابن عباد و ابن العميد ) از ابو حيان توحيدى شيرازى درگذشتهء 414 كه به چاپ رسيده است . ( شد الازار فهرست نامها - شيرازنامه 149 - ديباچهء الاشارة 9 ) . 13 - تحفة الوزراء : ابو منصور عبد الملك ثعالبى نيشابورى ( 350 - 429 ) كه براى ابو عبد الله حمدونى وزير مأمون خوارزم شاه ( 399 - 407 ) در پنج باب ساخته است ( چاپ دانشگاه امريكايى بيروت در 1972 در مجلهء ابحاث و وزارت اوقاف جمهورى عراق در بغداد در 1977 ) ( سزگين 8 : 231 ) در باب نخستين آن از ريشهء واژه وزارت و اينكه در يونان و ايران و هند وزارت چگونه بوده و از شايستگى وزير و كردار او در كشوردارى اسلامى سخن برميآيد در باب دوم آن برترى و سود وزارت ياد و در اين‌باره انديشه‌اى نشان داده مىشود كه آميخته است از فرهنگهاى ايرانى و يونانى و اسلامى . در باب سوم از آداب و بايستنيها و كردارهاى درخور يك وزير سخن ميرود و گفته‌هاى فرمان‌روايان گذشتهء ايران كهن و برخى داستانها كه در اين زمينه هست آورده مىشود . در باب چهارم از دوگونه وزارت ياد ميگردد : تفويض مطلق و عام و تقييد خاص و كارهاى بايستنى هريك برشمرده مىشود . در باب پنجم از وزيران خردمند و هوشمند و كارگشا و از هنر و دانش چند وزير ياد ميگردد و از بخشش و زندانها سخن ميرود . بايد گفت كه اين دفتر آموزش‌نامه است و مانند بسيارى ديگر انديشهء سياسى آميخته ايرانى را به خوبى نشان ميدهد و مىتوان با آن به گوشه‌اى از فرهنگ ديرين ايران هم پىبرد . 14 - اخبار الوزراء يا تحفة الامراء فى تاريخ الوزراء از ابو الحسن هلال صابى ( 539 - 448 ) كه دوبار در 1904 و 1958 چاپ شده است . در ديباچهء چاپ دوم آن تاريخهاى وزراء برشمرده و از خود آن جستجو ميگردد . صابى در آغاز ( ص 4 و 7 ) از اخبار الوزراء جهشيارى وصولى ياد كرده و از عقل سخن داشته و از ابو منصور بهرام پسر مافنه ( درگذشتهء 433 ) مىستايد . ( ذريعه 25 : 68 - ديباچهء الاشاره 4 رزنتال 4 ) 15 - ادب الوزير يا قوانين الوزراة و السياسة از ابو الحسن على ماوردى ( 364 - 450 ) كه در آن از رهگذر آيين كشوردارى و رفتارشناسى از وزارت سخن داشته شده و مقدمه‌اى دارد در چند مطلب و فصل و وصيت و در شناساندن انديشهء سياسى وزارت ، ريشه‌هاى ايرانى و يونانى و هندى و اسلامى آن به خوبى نشان داده شده و آموزش‌نامه خوبى است . مكتبة الخانجى آن را در قاهره در 1929 ( 1348 ) چاپ كرده است .