قاضى احمد تتوى / آصف خان قزوينى

4859

تاريخ الفي ( فارسى )

و در اين سال احوال مملكت هندوستان به‌واسطهء اختلاف حكام آنجا پريشان بود و سارنگ خان ، حاكم ملتان ، با خضر خان آغاز مخالفت نموده ، بعد از جنگ بسيار خضر خان شكست يافت و ملتان به تصرف سارنگ خان درآمد و قوى شد . « 1 » و در اين سال ايلدرم بايزيد خواندگار روم سيواس « 2 » را از تصرف قاضى برهان الدين - كه مدت‌ها حاكم آنجا بود - بيرون آورده و سلطنت آنجا به سليمان ، پسر خود داد « 3 » و به صوب ارزنجان نهضت فرمود . و طهرتن ، حاكم آنجا چاره منحصر در اطاعت دانست . و ملاطيه و نهشى را نيز در اين يورش از تركمانان گرفت و قلعهء كماخ را [ 500 ب ] نيز از تصرف طهرتن بيرون آورد و به برسا عود نمود . و هم در اين سال متوجه آبگردش « 4 » شد . و شيخ محمد جزرى « 5 » كه از حاضران اين يورش است گويد كه ايلدرم بايزيد را ارادهء فتح اسلامبول بود كه در اثناى راه خبر رسيد كه قران پاشا به كمك مىآيد . به قول [ ى ] چهار صد هزار كس و به قول [ ى ] اقل دويست هزار كس همراه داشت و با خواندگار زياده بر دوازده هزار كس نبود . در لحظه به احضار لشكرها فرمان داد و خود متوجه استقبال غنيم شد و ارطغرل ، پسرش با هشت هزار كس به تعجيل خود را به خواندگار رسانيد و هر دو لشكر به يكديگر رسيدند . و از شيخ جزرى منقول است كه چون لشكر خواندگار بسيار كم بود ، در روز جنگ من خواندگار را دلدارى [ مى ] نمودم و مىگفتم كه اگر لشكر به دوازده هزار رسيد ديگر به سبب كمى شكست نمىخورد . و خواندگار با فوجى خود در كمين نشست و از فرنگان سى هزار بر قلب حمله آوردند و صف‌ها را بر هم زده به كمينگاه رسيدند و بگذشتند . و خواندگار از عقب ايشان بيرون آمد و جنگى عظيم شد و صف‌هاى روميان كه برهم خورده بود ، بار ديگر راست شد و بعد از كوشش بسيار فرنگان مغلوب شدند و اكثرى از آن لشكر به وقت گريختن كشته شدند و دوازده نفر از سلاطين فرنگ گرفتار شدند . و آن قدر فرنگى اسير شد كه شمارهء آن بيرون از امكان بود . و هم از شيخ جزرى منقول است كه يكى از لشكريان فرنگى را دست بسته به اردو آوردند .

--> ( 1 ) . منتخب التواريخ بدائونى ( ج 1 ، ص 267 ) : « در ميان خضر خان امير ملتان و سارنگ خان حاكم ديبالپور محاربه و مجادلهء بسيار واقع شد . عاقبت به تقريب بىوفايى بعضى غلامان ملك مروان - كه مربّى ملك سليمان ، پدر خضر خان بود - و موافقت نمودن ايشان با سارنگ خان . . . - ملتان از تصرف خضر خان برآمد و بر دست سارنگ خان رفت . » ( 2 ) . هر سه نسخه : سورس . ( 3 ) . نوشتهء شيلتبرگر كه در اين عمليات همراه نيروهاى شاهزاده سليمان و هم همراه لشكريان بايزيد بود ، صراحت دارد كه شاهزاده محمد به ولايت سيواس منصوب شد . - اوزون چارشلى ، تاريخ عثمانى ، ترجمهء نوبخت ، ج 1 ، ص 342 . ( 4 ) . ق : آبگردس . ( 5 ) . ابو عبد الله شمس الدين محمد بن جزرى درگذشته در 739 ه . ق .