قاضى احمد تتوى / آصف خان قزوينى
2992
تاريخ الفي ( فارسى )
حاكم مراغه بود كه در ماه ذيقعدهء سال مذكور بر دست محمّد دهستانى و على ابو عبيد كشته شد . نهم رئيس تبريز بود كه در ماه ذيحجهء سال مذكور بر دست ابو سعد قاينى و ابو الحسن فرمانى به قتل رسيد . دهم مسترشد باللّه خليفه عباسى بود كه در هفتم شهر ذيقعدهء سال پانصد و بيست و نه در ظاهر مراغه بر دست چهارده رفيق به قتل رسيد . يازدهم مفتى قزوين ، حسن بن ابى الحسن الكرخى ، در ذيحجهء سال مذكور بر دست دو رفيق محمّد كرخى و سليمان قزوينى كشته شد . دوازدهم حسن گركانى در ولايت سبحان در ماه جمادى الاوّل سال سابق بر دست ابو منصور اتسدى و ابراهيم حرابادى به قتل رسيد . و چون كيابزرگاميد فوت شد و پسرش كيامحمّد به جاى او قرار گرفت ، خصمان كيا بزرگاميد خوشحال شدند . امّا چون ديدند كه كيامحمّد به صد خوبى ، آن مهمّ را از پيش مىبرد ، نااميد و مأيوس گشتند . كيامحمّد در اوايل دعوت خود ، رفيقان را به دشت ديلمان فرستاد تا سبحان را بسوختند و دز را عمارت كرده به ذخاير پر ساختند . و كيامحمّد بن علىّ بن خسرو فيروز را به حكومت سعادت كوه نصب كرد و پياپى لشكر به گرجستان فرستاده ايشان را محاصره نمود ؛ چنانچه مردم آنجا از تردد بازماندند و كار بر ايشان تنگتر شد ؛ چه ، از يك جانب رفيقان ايشان را مىتاختند و از جانب [ 65 الف ] ديگر مردم گرجستان از ترس مردم سعادت كوه بههيچوجه به يارى گرجيان نمىتوانستند آمد . و چون كار بر گرجيان سخت شد ، امير تراشف ابن ملكشاه گرجى از برادرش گرشاسف برگشت و پيش رفيقان آمد . و كار گرشاسف به جايى رسيد كه يكدم ايمن نبود ، بنابراين ، كس به داعى پادشاه ديلمان فرستاد و ديگر كس خود نزد اسپهبد علىّ بن شهريار پادشاه طبرستان كه « من از ايذا و آزار رفيقان در اينجا نمىتوانم بودن . مىخواهم كه اهل و عيال ما را در جوار خود جاى دهى كه در ملازمت باشم . » و چون گرشاسف به حدود طبرستان رسيد ، رفيقان ماركوه را عمارت كرده او را « مبارك كوه » نام نهادند و او را نيز به كيامحمّد بن علىّ بن خسرو فيروز دادند . و از جمله امور عجيبه آن است كه در بعضى از تواريخ معتبره آوردهاند كه در ملّت محمّد ، صلّى اللّه عليه و آله ، به تجربه معلوم شده كه هر خليفه كه در مرتبهء ششم بر مسند
--> - ه . ق . به دست آلپ ارسلان ) ، كه حكمرانى مراغه را داشت و در جنگهاى صليبى در سوريه شركت داشت . نام « احمد يل » را دودمانى از غلامان ترك او كه پس از مرگش در سال 510 ه . ق . در مراغه به حكومت رسيدند ، جاودان ساختند . - كسروى ، شهرياران گمنام ، ج 2 ، ص 214 به بعد ؛ مينورسكى ، تاريخ قفقاز ، ص 167 به بعد ؛ زرياب خويى ، عباس ، مقالهء « احمد يليان » در دائرة المعارف بزرگ اسلامى .