سلطان محمّد رسانيده ، دست نهب و غارت دراز كردند . و سلطان خود با طايفه‌اى معدود از خواص خود به سراى سعد الدّوله « 1 » درآمد و زين الدّين على كوچك و بعضى ديگر از امرا درصدد مدافعت و ممانعت اوباش و اجامرهء بغداد درآمده ، خزانهء سلطان را از دست ايشان برآورده از آب گذرانيدند . و هرچيزى كه به‌واسطهء گرانى ، نقل او مشكل بود ، مثل خيمه و خرگاه ، بسوختند . و سلطان از سراى سعد الدّوله بيرون شده متوجّه همدان شد . و چون به پنج فرسخى دار السّلطنهء همدان رسيد ، مخالفان مانند بنات النّعش « 2 » پريشان و پراكنده شدند و هر يكى به جانبى رفتند . اتابك ايلدگز به آذربايجان مراجعت نمود . و ملكشاه به خوزستان رفت . و سلطان رحل اقامت در همدان انداخته بر سرير سلطنت قرار گرفت و تابستان در ييلاق همدان و زمستان در قشلاق ساوه مىگذرانيد تا ايّام حياتش به آخر رسيد . و از جمله وقايع اين سال آنكه عبد المؤمن مدينهء بجايه « 3 » را از دست يحيى بن عزيز بن حماد - كه آخر ملوك بنى حماد بود - بىجنگ و جدل گرفته ، تمامى مملكت بنى حماد را متصرّف گشت . و تفصيل اين مجمل آنكه چون يحيى بن عزيز مذكور هميشه اوقات خود را به لهو و لعب مىگذرانيد و اصلا به مهمّات ملك خود نمىپرداخت و مدار مهمات او بر بنى حمدون بود ، عبد المؤمن را داعيهء گرفتن آن مملكت شد . بنابراين در سال سابق از مراكش به سبتة « 4 » آمد و سپاه جمع مىنمود و بر مردم چنان ظاهر مىساخت كه داعيهء رفتن به اندلس دارد . و چون سپاه از اطراف و جوانب در تحت ظلّ رايت او جمع شدند ، در ماه صفر اين سال از سبتة ايلغار كرده آن‌چنان بر ولايت بنى حماد درآمد كه اهالى بجايه و آن ولايت را مطلقا از آمدن وى خبر نشد ، مگر وقتى كه رايات عبد المؤمن در نواحى شهر بجايه ظاهر شده بود . مع هذا ميمون بن حمدون ، كه مدبر و وزير يحيى بن عزيز بود ، سپاه فراوان جمع آورده متوجّه جنگ عبد المؤمن گشت . اتّفاقا مقدمهء سپاه با ميمون بن حمدون كه بيست هزار سوار همراه داشت ، جنگ كرده او را هزيمت دادند . و از تاريخ ابن اثير چنين معلوم مىشود كه سپاه ميمون بن حمدون به مجرّد ديدن سپاه عبد المؤمن ، بىآنكه جنگ كنند ، روى به گريز نهاده ، پراكنده شدند . و قراول عبد المؤمن بىمانع و مدافع قبل از رسيدن عبد المؤمن ، به دو روز ، به شر بجايه درآمدند و قرار گرفتند ، تا آنكه عبد المؤمن بعد از دو روز به شهر درآمد . و يحيى بن عزيز ، صاحب بجايه ، به قلعه‌اى كه

--> ( 1 ) . سعد الدوله يرنقش زكوى . ( 2 ) . رجوع شود به پاورقى ص 124 كتاب . ( 3 ) . هرسه نسخه : نجابه . ( 4 ) . شهرى واقع بر ساحل جنوبى مديترانه محاذى جبل الطارق كه بر ساحل شمالى تنگه‌اى معروف به همين نام است ، واقع شده . - حاشيهء شدّ الازار به نقل از لغتنامهء دهخدا .