قاضى احمد تتوى / آصف خان قزوينى

2813

تاريخ الفي ( فارسى )

ارسلانشاه او را گرفته در بعضى از قلاع بند كرد ، چه او را جاسوس يافته بود . و چون خبر بند كردن غلام به سمع سنجر رسيد ، در رفتن سرعت نمود . ارسلانشاه چون اين شنيد ، آن غلام را از قلعه بيرون آورده نزد سلطان سنجر فرستاد ؛ تا آنكه سلطان سنجر به يك فرسخى غزنين رسيد ، و از جانبين صفوف آراسته شد : ميمنهء سلطان سنجر به امير انر قرار گرفت ؛ و ميسره به ابو الفضل « 1 » ، والى سيستان ، و در قلب سپاه ، سلطان سنجر خود با سه هزار غلام ترك تيرانداز كه پيش‌پيش قول « 2 » مىرفتند . القصّه ، چون هر دو طايفه به هم رسيدند ، فيلان ارسلانشاه به يك بار بر قول سلطان حمله آوردند ، و غلامان سلطان سنجر به ضرب تير فيلان را بازگردانيدند . و چون صف فيلان در قول كارى نتوانست كرد ، به جانب ميسره بازگشته به يك لحظه ميسره را متفرّق و پريشان ساختند . چون ابو الفضل ، والى سيستان ، اين حال را مشاهده نمود ، از اسب پياده شده روى بر فيل بزرگ ، كه پيش‌پيش همهء فيلان مىآمد ، نهاده ، به مجرّد رسيدن ، در زير شكم فيل درآمد و به ضرب خنجر آبدار شكم فيل را آن‌چنان پاره‌پاره كرد كه تمامى روده‌هاى فيل فروريخت ، و دو فيل ديگر را نيز چنين بكشت . و چون امير انر ، كه بر ميمنه بود ، اين مردى بديد ، وى نيز غيرت نموده از عقب فيلان درآمد و به شپهء « 3 » تير فيلان را بازگردانيد . چون فيلان روى به گريز نهادند و سپاه ارسلانشاه را پايمال ساخته از هم جدا افكندند ، از عقب ايشان سپاه سلطان سنجر درآمده به ضرب تيغ آبدار دمار از روزگار لشكر ارسلانشاه برآوردند . القصّه ، ارسلانشاه طاقتش نمانده روى به گريز نهاده راه هندوستان پيش گرفت . سلطان سنجر به غزنين درآمد ؛ « 4 » و بهرامشاه در جلو سلطان سنجر پياده مىرفت ، تا آنكه به دار السّلطنهء غزنين رسيدند . پس ، سلطان سنجر پياده شد و بهرامشاه را بر سرير سلطنت نشانيده « 5 » بيرون آمد و خود در منزلى ديگر توقّف نمود .

--> - از قصد غزنين بازدارد ، پانصد هزار دينار بپردازد . صدر الدين محمد كه خود سنجر را به لشكركشى به غزنين واداشته بود ، او را به مصالحه تكليف كرد ، ولى سلطان نپذيرفت . بنابه تصريح ابن اثير ، اين عمل صدر الدين محمد يكى از موجبات قتل وى به دست سلطان سنجر بود كه پس از فتح غزنين صورت گرفت - الكامل ، وقايع سال 513 هجرى . ( 1 ) . ابو الفضل تاج الدين نصر بن خلف درگذشته در 559 ه . ق . ( 2 ) . لفظ تركى است به معنى قلب سپاه . در متن با « غ » نيز ضبط شده . ( 3 ) . آواز برخورد پىدرپى / پيكان تيرها . ( 4 ) . فتح غزنين در شوّال 511 هجرى اتفاق افتاد ؛ ولى ابن اثير اين واقعه را در 20 شوّال 510 و عماد كاتب نيز آن را در ضمن وقايع همين سال ذكر مىكنند . و اين ظاهرا اشتباه است . در اين باب - اقبال آشتيانى ، وزارت در عهد سلاطين بزرگ سلاجقه ، ص 228 . ( 5 ) . بعد از آنكه بهرامشاه از سال 508 تا 511 هجرى در مرو ، در خدمت سلطان سنجر گذرانيد ، سنجر در اين روز ، بعد از فتح غزنين ، او را بر تخت اجدادى نشاند ؛ و سيّد اشرف حسن بن محمد غزنوى قصيده‌اى در تبريك جلوس -