بعد از آن ، همه را به اختيار ترك كرده سفر باديه را اختيار نمود و بعد از اداى مناسك حج بيت اللّه الحرام و زيارت روضهء مطهرهء حضرت رسالت‌پناه ختمىمرتبت ، عليه و آله السّلام ، به دمشق رفت و از دمشق به بيت المقدّس رفت و مدّت ده سال در آن ديار توطّن نمود و كتاب احياء العلوم را در آنجا تصنيف كرد . و آن كتابى است عجيب الوضع بر بسى از علوم شرعيّه مشتمل ، لكن شرعيات او ممزوج به تصوّف است و اعمال قلوب را در آن كتاب بسطى عظيم داده ، امّا اكثر احاديث آن كتب موضوع است ، همچنانكه در ساير كتب فقهيّهء خود بسيار به احاديث موضوعه استدلال بر حلّيت و حرمت اشيا نموده ، لهذا بعضى از علما گفته‌اند كه هرگاه محمّد غزالى در كتب فقه ، كه مدار حلال و حرام بر آن علم است ، استدال به احاديث موضوعه كرده باشد پس اگر در كتابى كه وضع او از ترغيب و ترهيب خلايق باشد احاديث موضوعه آورده باشد عجيب نيست . و از جمله علمايى كه بر وى تشنيع كرده‌اند ، يكى ابو الفرج ابن جوزى « 1 » است و ديگرى ابن صلاح . ابن جوزى در برابر احياء العلوم كتابى نوشته تمام و نام آن كتاب را أعلام الإحياء بأغلاط الاحياء « 2 » كرده . و ابن كثير شامى نقل مىكند كه غزّالى خود مىگفت كه : من در علم حديث بسيار بىبضاعتم . و از جمله تصانيف غزّالى است كه البسيط و الوسيط و الوجيز و خلاصه در فقه . المستصفى در اصول فقه . شرح اسماء اللّه الحسنى « 3 » و مشكوة الأنوار [ فى لطائف الأخبار ] و تفسير ياقوت التأويل [ فى تفسير التنزيل ] در چهل مجلّد و جواهر القرآن و اسرار علم الدّين و منهاج العابدين « 4 » [ الى الجنة ] و درّة الفاخرة فى كشف علوم الآخره و كتاب الأنيس فى الواحد و اخلاق الأبرار « 5 » و النجاة من الأشرار و ميزان العمل و كتاب التفرقه بين الإسلام و الزندقه و كتاب الذّريعه الى مكارم الشّريعة و كتاب كيمياى سعادت و كتاب الإقتصاد فى الاعتقاد و كتاب معارج القدس و كتاب تهافت الحكماء المسمّى بالمقاصد و آخر مصنفات غزالى كتاب سير العالمين و كشف الدارين است كه در آن كتاب حقيّهء مذهب اثنىعشريه اثبات كرده اثبات كرده و از طريق شافعيه عدول نموده .

--> ( 1 ) . بنابه نوشتهء ابن خلّكان ( وفيات الأعيان ، ج 1 ) ابن جوزى منسوب است به « فرضة الجوز » كه موضعى است مشهور از بغداد ، يا منسوب به مشرعهء جوز كه آن نيز موضعى ديگر است از بغداد . مرحوم مدرس تبريزى ( ريحانة الادب ، ج 7 ، ص 454 ) نسبت تأليف پنجاه جلد كتاب را به او داده است . ( 2 ) . م : اعلام الاحبّاء باغاليط الاحياء ؛ ق : اعلام الاخيار باغاليط الاحباء . ( 3 ) . اين كتاب در فهارس و كتب رجال به صورت شرح الاسماء الحسنى ضبط شده كه بعدها خود غزّالى ذيلى بنام المقصد الأسنى فى شرح اسماء اللّه الحسنى تأليف كرده است . ( 4 ) . م ، ق : منهاج العالمين . ( 5 ) . ق ، ش : اخلاق الأنوار .