حمدونى تحصيل نموده بود مىكشيد ؛ كه در اين اثنا ، از جانب نيشابور و مرو اين نغمهء سلجوقيّه به گوش او رسيد . سلطان مسعود فى الحال متوجّه نيشابور گرديد . امّا چون لشكر او از سفر مازندران ، كوفته و خسته شده بود و به واسطهء عرصه تنگى آن ولايت نسبت به لشكر مسعود قحط و گرانى بسيار شده بود . بنابراين ، سپاه مسعود بسيار پريشان و بدحال بودند و اسبان از قوّت افتاده مع هذا اسلحهء ايشان از هواى مازندران زنگ گرفته و خراب شده بودند . به‌هرحال ، در آن يورش از سپاه لا تعدّو و لا تحصى مسعود ، با او اندكى همراه [ ى ] نموده به نيشابور رسيدند و باقى سپاه آهسته‌آهسته متعاقب او مىرسيدند . القصّه ، چون سلطان مسعود به نيشابور رسيد ، كس پيش آل سلجوق فرستاده مال مقرّرى خواست . ايشان در جواب گفتند كه : ما مال به كسان خود مىدهيم و ما نيز از نژاد پادشاهانيم و لشكرى داريم . در تواريخ گزيده مسطور است كه سلجوق از فرزندان افراسياب به سى و چهار كس واسطه بود . القصّه ، سلطان مسعود چون پيغام سلجوقيّه را شنيد ، از جاى درآمده لشكرى انبوه بر سر ايشان فرستاد . سلجوقيّه اگرچه از لشكر و مرد بىخبر و غافل بود ، امّا چون صاحب اقبال بودند بخت ايشان بيدار بود ؛ چه ، لشكر مسعود چون غافل بر ايشان ريختند « 1 » ، ايشان متفرّق شدند و سپاه مسعود دست به تاراج درآوردند . سلجوقيّه اين معنى را غنيمت دانسته در كنارى جمع آمده از روى استعداد بر ايشان هجوم آوردند و اكثر ايشان را به قتل رسانيدند و بقيّة السّيف به هزار جان كندن خود را به مسعود رسانيدند . سلاجقه غنايم بسيار به دست آوردند . و در اين اثنا ، خبر رسيد كه اكثر واليان هند در مقام عصيان و تمرّد شده از ربقهء اطاعت و انقياد بيرون رفتند . مسعود از شنيدن اين سخن ، بسيار مضطرب شده از روى مصلحت با سلجوقيان مصالحه نموده به جانب غزنين توجّه نمود ؛ چه ، شوكت سلطان محمود غزنوى و پسرش و تغلّب ايشان و ساير سلاطين و ملوك ، به واسطهء خزانهء هند بود . القصّه ، چون مسعود به غزنين رسيد بلاتوقّف روى به هندوستان آورده ، و هرچند امرا و اعيان دولت گفتند كه : اين سال ، رفتن به هندوستان مصلحت نيست ؛ چه ، سلجوقيّه در خراسان نه آنچنان سر برآورده كه در دفع ايشان تأخير توان نمود ، مناسب آن است كه باز اين سال به جانب خراسان معاودت نمايى و مهمّ سلاجقه را بالكليّه از پيش بردارى كه مهمّ هندوستان نسبت به ايشان بسيار سهل و آسان است ، قبول نكرد و گفت :

--> ( 1 ) . نيشابورى محلّ حملهء غزنويان به سلاجقه را حدود حصار طاق ، ميان ولايت نور و شهرستانه ، نوشته ؛ - سلجوقنامه ، ص 14 .