الكامل التّاريخ چنين آورده كه در ماه شعبان اين سال ، امام الحكما و رئيس الفلاسفه ابو علىّ بن عبد اللّه بن سينا وفات يافت . امّا در ساير تواريخ معتبر ، فوت شيخ الرئيس ابو على از جملهء وقايع سال سابق آورده‌اند و لهذا در السنه و افواه داير است كه : حجّة الحقّ ابو على سينا * در « شجع » آمد از عدم به وجود در « شصا » كرد كسب جمله علوم * در « تكز » كرد اين جهان بدرود « 1 » على اىّ حال ، پدر شيخ ابو على ، عبد اللّه ، اصل از بلخ بود و در زمان سلطنت امير نوح سامانى به بخارا رفت . وزراى امير نوح او را جهت عمل ديوانى به قريهء افشنه فرستادند « 2 » . عبد اللّه در آن قريه عورتى را به نكاح خود درآورد و شيخ ابو على از آن عورت در ماه صفر سيصد و هفدهم متولّد شد . چون مدّت [ 257 ب ] پنج سال از عمر شيخ ابو على گذشت ، پدرش به بخارا مراجعت نمود و شيخ را به معلّمى سپرد و او به واسطهء كمال حدّت فهم و ذكا در مدّت پنج سال تمامى علوم اصول ادب و قواعد عربيّت را ضبط نمود . بعد از آن پيش محمود ساح ، كه بقّال بود امّا در فن حساب مهارتى تمام داشت ، علم حساب را فرا گرفت و در آن علم ممتاز گشت . بعد از آن ، پدرش او را پيش ابو عبد اللّه ناتلى « 3 » ، كه از جمله حكماى آن وقت بوده ، برده التماس تعليم او نمود . چون ابو عبد اللّه فطانت و ادراك ابو على را مشاهده نمود در مقام تربيت او شده هيچ دقيقه‌اى از دقايق تعليم از وى دريغ نمىداشت تا آنكه در اندك زمان ابو على علم منطق و تحرير اقليدس و مجسطى را از وى فرا گرفت . بعد از آن به علم الهى و طبيعى پرداخت . چون در اين علوم امتياز تمام پيدا كرد « 4 » به مطالعهء علم طبّ مشغول شد . و

--> ( 1 ) . مطابق اين قطعه ، ابن سينا در سيصد و هفتاد و سه هجرى به جهان آمده ، در سيصد و نود و يك هجرى همهء دانشها را فراگرفته ، و در چهار صد و بيست و هفت هجرى در گذشته است . اين قطعه به‌طور يقين در زمان بو على سينا گفته نشده ؛ زيرا در آن زمان هنوز معمول نبود كه تاريخ را به حساب جمّل بياورند . بنا به تحقيقات شادروان نفيسى ، در نادرستى اين روايت ترديدى نيست ؛ قدر مسلّم اين است كه سال تولّد بو على سينا سيصد و هفتاد هجرى است و مرگ او چهار صد و بيست و هشت هجرى ؛ - پور سينا ، ص 147 . ( 2 ) . آنچه از منابع نزديك به احوال و آثار ابن سينا به دست مىآيد اين است كه عبد اللّه پدر ابو على سينا را جهت تنظيم اعمال ديوانى خورميثن فرستادند نه افشنه . و عبد اللّه بعدها زنى از قريهء افشنه به نكاح درآورد به نام ستاره و ابو على از آن زن متولّد شد . خورميثن از دو جزء « خور » به معنى آفتاب و « ميثن » ( در اوستا مئثن Maethana به معنى ميهن تركيب شده . ابو على در همين خورميثن متولّد شده است ؛ - خورشيد سواران ، مقالهء « ابو على سينا » به قلم مرحوم دكتر صفا ، ص 62 . ( 3 ) . هر سه نسخه : بابلى . ابو عبد اللّه ناتلى از منجّمين و فلاسفهء قرن چهارم و از مردم ناتل مازندران بود ؛ - سعيد نفيسى ، پور سينا ، ص 138 . ( 4 ) . بو على براى آموختن الهيات ، كه دشوارترين مباحث فلسفه است ، تا موقعى كه كتاب اغراض ما بعد الطبيعه تأليف -