ذكر وقايع سال چهار صد و ششم از رحلت خير البشر ذكر فتح يمين الدّوله ، محمود غزنوى ، ولايت سومنات و شكستن بتخانهء سومنات « 1 » در سال چهار صد و ششم از رحلت خير البشر ، عليه و آله التّحيّة من الملك الأكبر ، يمين الدّوله ، سلطان محمود غزنوى ، به واسطهء آنكه مكرّر به سمع او رسانيده بودند كه اهل هند را در كنار درياى عمّان بتى است كه به اعتقاد ايشان آن بزرگترين بتهاست و نام آن بت سومنات است . و اگرچه از كلام شيخ فريد الدّين عطّار كه مىفرمايد : لشكر محمود اندر سومنات [ بتى ] يافتند كه نامش بود لات ، چنين معلوم مىشود كه سومنات نام آن موضع است نه نام بت . و همچنين از سخن شيخ سعدى شيرازى كه گفته : بتى ديدم از عاج از سومنات * به وضعى كه در جاهليّت منات نيز ظاهر آن است كه سومنات نام آن موضع باشد . على اىّ حال ، رأى اهل هند آن است كه ارواح بعد از مفارقت ابدان به خدمت سومنات مىآيند و هر يكى از آن ابدان را به بدنى كه لايق او مىداند حواله مىنمايد به طريق تناسخ . همچنين معتقد است در حقّ سومنات آن بود كه مدّ و جزر دريا از براى عبادت اوست « 2 » .

--> ( 1 ) . نقل از حاشيهء « م » . ( 2 ) . بنا به تصريح ابو ريحان بيرونى ، سومنات از دو لفظ « سوم » به معنى ماده و « نات » به معنى صاحب تشكيل يافته و بدين ترتيب سومنات در معنى « خداوندگار ماه » و « صاحب قمر » محسوب مىشد ؛ - تحقيق ماللهند ، ص 429 . و اينكه در روايات شايع عصر گفته مىشد كه منات كعبه را كه كفّار اعراب از كعبه به راه عدن گريزانيدند ، بدانجاست ( زين الأخبار ، ص 190 ) افسانه‌اى بود كه به جهت آن غازيان و مطوّعه را براى تجهيز به تسخير و انهدام اين معبد -