چون چشم توزون بر خليفه افتاد پياده گشت و قدمى چند در ركاب المتّقى باللّه برفت و المتّقى باللّه او را سوگند داد تا سوار شد . چون خليفه ، المتّقى باللّه ، به لشكرگاه نزول كرد توزون فى الحال اردوى او را به باد غارت و تاراج داده [ چشمان ] او را ميل كشيد و علىّ بن مقله وزير و احمد بن عبد اللّه بن اسحاق را محبوس گردانيد . مدّت خلافت او سه سال و يازده ماه بود ، و زمان حياتش شصت سال . بعد از ميل كشيدن بيست و پنج روز زنده بود . در ايّام حكومت از خلافت جز نامى نداشت . ذكر خلافت المستكفى باللّه « 1 » چون توزون متقى را ميل كشيد در دهم شهر صفر اين سال ، توزون با جميع امرا و اعيان دولت عباسيّه با مستكفى - كه در آن وقت در سن چهل و يك سالگى بود ، بيعت كردند و متّقى را در مجلس حاضر ساخته فرمودند تا خود را از خلافت عزل كرده برد و قضيب را به مستكفى بسپرد . و منصب وزارت را به ابو الفرج علىّ بن محمّد سامرى « 2 » ارزانى داشتند . امّا مهمّات وزارت تمامى متعلّق به ابن شيرزاد بود و على سامرى غير از اسم وزارت تصرّف ديگر نداشت . و چون ميانهء مستكفى و فضل بن مقتدر قبل از اين به واسطهء بعضى امور عداوتى و وحشتى استحكام يافته و در اين وقت المستكفى باللّه ، فضل بن مقتدر را طلب مىكرد ، امّا فضل آنچنان مختفى گشته بود كه هرچند مستكفى در باب گرفتن او مبالغه نمود اثرى از وى نيافت . بنابراين ، فرمود تا سراى فضل را كه در كنار دجله بود ، ويران كردند . و از جملهء وقايع اين سال ، فوت القائم بأمر اللّه ابو القاسم محمّد كه دويّم خلفاى علويهء « 3 » مصر است ، بود . ولادت او در شهر سلميهء مغرب بود . در سنهء ثمانين و مأتين هجرى . و مجمل احوال القائم بأمر اللّه آنكه پدرش مهتدى در ايّام حيات خود از اهل بربر و مغرب بيعت او گرفته و در زمان حكومت القائم بأمر اللّه در بلدهء صقليّه مغرب فتنه ظاهر شد و سببش آن بود كه عامل القائم بأمر اللّه [ نامه‌اى به او ] فرستاد كه : « اهل صقليّه از اطاعت و انقياد تو استنكاف و تمرّد مىورزند . » قائم بعد از اطلاع بر مضمون عريضهء سالم ، خليل بن اسحاق را با لشكرى انبوه به مدد سالم بن راشد فرستاد . چون خليل به حدود صقليه رسيد اعيان آن شهر را پيش خليفه فرستادند و گفتند : « ما بندگان فرمانبرداريم ، امّا تحمّل تحكّم سالم نمىتوانيم كرد ؛ چرا كه ، طبيعت او بر ظلم و جور مجبول است . » خليل صورت حال را به عرض القائم

--> ( 1 ) . نام وى ابو القاسم عبد اللّه بن مكتفى باللّه على بن معتضد باللّه ابو العباس احمد بن ابو احمد موفق بن متوكّل بود . ( 2 ) . هندوشاه نخجوانى نويسد : « . . . امّا حكمى نداشت و وزارت او زود منقضى گشت . » ؛ - تجارب السّلف ، ص 222 . ( 3 ) . مراد خلفاى فاطمى مصر است .