قاضى احمد تتوى / آصف خان قزوينى
1454
تاريخ الفي ( فارسى )
يافت . « 1 » مىگويند ابو السّرايا او را زهر داد « 2 » . القصّه ، بعد از فوت ابن طباطبا ، ابو السّرايا ، محمّد بن زيد بن علىّ بن الحسين بن ابى طالب ، عليهم السّلام ، را قائم مقام محمّد بن ابراهيم طباطبا بازداشت و زاهر بن زهير با جمعى معدود به قصر ابن هبيره پناه برد . چون اين خبر ، به حسن بن سهل رسيد عبدوس بن محمّد را با چهار هزار سوار به مدد زاهر فرستاد . چون زاهر به اتّفاق عبدوس متوجّه جنگ ابو السّرايا گشت ، ابو السّرايا نيز مستعد حرب شده متوجّه ايشان شد . بعد از تلاقى فريقين باز ابو السّرايا غالب آمده عبدوس با زاهر روى به هزيمت نهادند . ابو السّرايا تعاقب ايشان نموده تمامى اصحاب عبدوس را به قتل رسانيد و طالبيان بر كوفه و سواد آن مستولى گشتند و حكم كرد كه در كوفه بر دراهم و دنانير آيهء إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الَّذِينَ يُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُمْ بُنْيانٌ مَرْصُوصٌ « 3 » نقش كردند . بعد از آن ، ابو السّرايا از روى استقلال تمام لشكرهاى خود را به جانب بصره و واسط و مداين فرستاد . آنچنان هيبت ابو السّرايا بر مردم استيلا يافته بود كه هر جا كه فوج او مىرفت لشكر آن شهر روى به هزيمت بنهادند . القصّه ، حسن بن سهل در بغداد متحيّر و متفكّر ماند و روزبهروز شوكت و استيلاى ابو السّرايا و طالبيان زياده شد . طالبيان در كوفه خانههاى عباسيان را خراب كردند و غنايم بسيار به دست آوردند . و در اين سال ، ابو السّرايا ، حسن بن حسن الانطش « 4 » بن علىّ بن الحسين بن علىّ بن أبى طالب را به جانب مكّهء معظّمه فرستاد . چون حسن به حوالى حرم رسيد اندك ملاحظه كرده خفيه در شب در مكّه درآمد . داود بن عيسى عباسى كه نايب مكّه بود ، از قبل حسن بن سهل ، چون خبر درآمدن حسن بن حسن الانطش شنيد در ساعت از مكّه بيرون آمده روى به عراق نهاد و مردم در ايّام حجّ بىامام ماندند . چون خبر به حسن بن حسن الانطش رسيد از روى استقلال و شوكت در حرم آمد و طواف خانهء كعبه به جاى آورده بعد از آن متوجّه عرفات گشت و در عشر اوّل سال صد و نودم از رحلت خير البشر ، عليه و آله التّحيّة من الملك الأكبر ، در حرم درآمده بر كرسى بنشست و فرمود تا لباس سياه كعبه كه شعار عباسيان بود ، از خانهء معظّمه دور نمودند و به جاى آن لباس زرد كه اسم ابو السّرايا بر آن نوشته بودند
--> ( 1 ) . بنا به تصريح زركلى ، ابن طباطبا در سال صد و نود و نه هجرى از دنيا رفته و به قولى به دست ابو السّرايا مسموم گرديده است ؛ - الأعلام ، ج 6 ، ص 182 . ( 2 ) . اختلافات اخلاقى بين ابن طباطبا و ابو السّرايا باعث اين عمل شده است . ابن طباطبا با اينكه بر ضدّ بنى عباس قيام كرده بود ، مع ذلك پيوسته جانب زهد و تقوى را رعايت مىنمود و اتباع خود را از ظلم و نهب و غارت نهى مىكرد . خطبهاى ( - جمهرة خطب العرب ، ج 3 ، ص 124 ) كه وى در مذمت ابو السّرايا پس از غارت كردن قصر عباس بن موسى بن عيسى ايراد كرده شاهد اين مدعاست . ( 3 ) . بىگمان خدا دوست دارد كسانى را كه در راه او صف زده پيكار مىكنند ، گويى آنان بنيانى از سرب هستند ؛ ( صف ، 40 ) . ( 4 ) . تاريخ طبرى ، الكامل : حسين بن حسن افطس .