ذكر وقايع سال صد و هفتاد و ششم از رحلت خير البشر اكثر مورّخين بر آن‌اند كه ابو الخصيب در اين سال كشته شد . و در اين سال ، هارون الرّشيد عازم حجّ شد و محمّد امين و مأمون را همراه برد . چون به مدينهء مشرفه رسيد متوطّنان آن بلدهء طيّبه را سه نوبت عطا داد . يك نوبت به اسم خود و دو نوبت به اسم محمّد امين و مأمون . و از آنجا به مكّهء معظّمه رفته ، نيز بر همين منوال سلوك نمود . و در تاريخ ابن كثير شامى مسطور است كه انعامات رشيد در اين سال بر اهل حرمين به هزارهزار و پنجاه هزار دينار رسيد . و در همين سال ، در مكّه ولايات ربع مسكون را در ميان فرزندان خود قسمت نمود ؛ به اين طريق كه كوفه و بصره و عراق عرب و موصل و حجاز و يمن و مصر و اكثرى از بلاد روم كه متصرّف بود تا نهايت مغرب به محمّد ارزانى داشت و عراق عجم و فارس و طبرستان و كابل و هندوستان و ماوراء النهر و آنچه از بلاد ترك در تحت تصرّف داشت به مأمون داد و از براى پسر كوچك خود ، قاسم بن هارون ، بيعت ولايتعهدى گرفت كه بعد از اين دو برادر منصب خلافت به او متعلّق باشد ، و ولايت جزيره را بتمامه به او ارزانى داشت . و چنين مقرّر ساخت كه محمّد امين در بغداد اقامت نمايد و مأمون در مرو قرار گيرد . و هريك از دو برادر را در خانهء كعبه قسم داد كه با يكديگر مخالفت نكنند . و دو وثيقه مشتمل بر عهدنامه نوشته شهادت اكابر و اعيان را در آنجا ثبت نمود و به هريك سپرد . و چون آوازهء جود و سخاى برامكه ، « 1 » الى يومنا هذا ، چنان در عالم انتشار يافته كه احتياج

--> ( 1 ) . « برمك » جدّ اين خاندان ، اسم عام است از قبيل اسامى جاثليق رئيس نصارى و جالوت رئيس يهود و مؤبد پيشواى مجوسان ؛ - ابن خلّكان ، وفيات الأعيان ( به نقل تاريخ برامكه عبد العظيم قريب ) . بووا ، مستشرق فرانسوى ، نيز در كتاب