سخن يحيى بن حسن كاذب است . به كار از اقدام بر اين سوگند امتناع نمود . هارون در غضب شده فرمود تا سوگند به همين طريق ياد كرد . راوى گويد كه بعد از سوگند خوردن هنوز از [ 176 ب ] مجلس هارون بيرون نرفته بود كه رعشه بر اعضاى او ظاهر شد و همانجا بمرد . و بعضى گويند كه به خانه رفت و زنش بالشى بر دهنش نهاد تا بمرد . پس هارون فرمود تا يحيى را صد هزار دينار دادند و به تعظيم تمام او را رخصت كردند كه به منزل خود رود . امّا بعد از يك ماه ، ايشان نيز به عالم آخرت رفتند . و گويند كه رشيد او را زهر داد . « 1 » و اللّه أعلم بضمائر عباده . و در اين سال ، در شام ميانهء نزاريّه و يمانيّه فتنه‌اى عظيم واقع شد و از جانبين خلقى بسيار كشته شد « 2 » . در آن وقت ، نايب رشيد در تمامى ولايات شام پسر عمّ او بود موسى بن عيسى . و بعضى گويند ايالت شام در آن حين تعلّق به عمّ هارون ، عبد الصّمد بن على ، داشت و نيابت خصوصى دمشق به سندى بن شاهك كه از موالى ابو جعفر منصور بود ، تعلّق داشت . و اين سندى بن شاهك در درشتى و ظلم مشهور و معروف است . القصّه ، آتش فتنه ميانهء اين دو گروه به جايى رسيد كه سور شهر دمشق را شكسته به درون شهر درآمدند و دست به غارت برآوردند . چون رشيد بر اين معنى اطلاع يافت موسى بن يحيى بن خالد را با لشكرى بسيار نامزد دفع ايشان نمود . چون موسى به دمشق رسيد حكيمانه ميانهء آن دو طايفه طرح انداخته آتش فتنه را فرو نشاند و جماعتى كه سر فتنه بودند ايشان را گرفته به دار الخلافه آوردند . رشيد صالح كار ايشان را به رأى رزين يحيى بن خالد بازگذاشت . يحيى ايشان را نصيحت نموده از گناه ايشان درگذشت . در همين سال ، رشيد ، عطريف بن عطا را از ايالت خراسان عزل نموده امارت آن ولايت را به ملك بن هيثم خزاعى كه ملقّب به « عروس » بود ، ارزانى داشت . و از جمله وقايع اين سال ، عزل موسى بن عيسى بود از حكومت مصر . سبب اين ، آن بود كه به رشيد رسيد كه موسى بن عيسى عزيمت خلع تو دارد و جمعى با او در اين باب اتّفاق كردند . رشيد در ساعت حكومت مصر را به [ جعفر بن ] « 3 » يحيى بن خالد داد و جعفر نيابت خود ، عمر بن مهران را كه به زشتى صورت يگانهء روزگار بود ، به مصر فرستاد . « 4 » و تعيين عمر بن مهران به

--> ( 1 ) . در آثار الوزراى عقيلى ( چاپ محدّث ارمورى ، ص 40 ) مسطور است كه يحيى بن عبد اللّه را بعد از پنج ماه مسموم ساختند و ابو الفرج اصفهانى هم در مقاتل الطالبين ( ص 478 ) بتفصيل اين موضوع را آورده است ؛ - حاشيه استاد حسن قاضى طباطبايى بر تجارب السّلف ، ص 103 . ( 2 ) . علّت فتنه اين بود كه يكى از اكابر رشيد در سيستان برادر ابو الهيذم ، رئيس نزاريّه ، را كشته بود . در اين خصوص ، - ابن أثير ، الكامل ، ج 10 ، ص 70 به بعد . ( 3 ) . به تصريح ابن أثير ، رشيد ، جعفر بن يحيى بن خالد را حكومت مصر داد ؛ - الكامل ، ج 10 ، ص 69 . ( 4 ) . عمر بن مهران با اين شرط به مصر رفت كه اگر پريشانى مصر را به سامان برساند خود اختيار مراجعت داشته باشد .