قاضى احمد تتوى / آصف خان قزوينى
1375
تاريخ الفي ( فارسى )
ذكر وقايع سال صد و شصت و پنجم از رحلت خير البشر « 1 » و در سال صد و شصت و پنجم از رحلت پيغمبر ، عليه و آله التّحيّة ، هارون الرّشيد پسر خود ، امين ، را وليعهد ساخت . « 2 » در آن وقت ، محمّد امين پنج ساله بود و جماعتى از عباسيان كه چشم بر فوت رشيد و هوس خلافت در سر داشتند ، بر وى انكار كردند و گفتند كه : كودكى را كه دست راست از چپ فرق نمىكند حاكم اهل اسلام مىگرداند ! و در اين سال ، هارون ، فضل بن يحيى برمكى را به خراسان فرستاد تا از مردم آنجا بيعت محمّد امين بستاند . فضل به خراسان رفت و لشكريان را رعايت بسيار نموده بيعت محمّد امين را در بلاد خراسان ظاهر گردانيد . چون اين خبر مسرّتبخش به گوش هوش هارون رسيد به ديگر شهرها قاصدان فرستاد تا از ايشان بيعت محمّد امين گرفتند . باوجود اين حال ، اكثر اوقات هارون مىگفت كه : محمّد امين قابل خلافت نيست و او از عهدهء اين امر خطير بيرون نمىتواند آمد ؛ چرا كه ، او مايل به لهو و لعب است و شايستهء اين منصب جليل القدر عبد اللّه مأمون است . غايتش خاطر زبيده بسيار پيش من عزيز است از جهت تسلّى خاطر او من او را وليعهد گردانيدم . * * *
--> ( 1 ) . متن : پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله . - و . ( 2 ) . در تواريخ چنين آوردهاند كه عيسى بن جعفر بن منصور ، دايى محمّد امين ، نزد فضل بن يحيى بن خالد رفت و ولايتعهدى امين را درخواست كرد . فضل نيز هارون را بر اين كار تشويق كرد . ولى هارون سالها بعد ندامت خود در تقديم امين بر مأمون را در اشعارى كه سروده بيان داشته است . مرزبانى در معجم الشعرا ( ص 462 ) و جهشيارى در تاريخ خود ( ص 189 ) اين ابيات را نقل كردهاند .