قاضى احمد تتوى / آصف خان قزوينى
1297
تاريخ الفي ( فارسى )
گنبد صورت اسبى كه مردى نيزهدار بر وى سوار بود تعبيه كرده بودند كه آن سوار گويا آن اسب را مىگردانيد و به هر جانبى كه متوجّه مىشد معلوم مىشد كه در آنجانب امرى عظيم حادث شده و اين طلسم در آن موضع مىبود تا به تاريخ سيصد و بيست و نه هجرى شبى رعد و برق و باد و باران بسيار شده بيفتاد و ديگر كسى راست نتوانست كرد . و در ابتداى وضع بغداد بازار نزديك به دار الإماره بود . آخر منصور حكم كرد تا بازارها را به موضع كرخ ساختند . منشأ اين تغييرات آن بود كه روزى ايلچى روم پيش منصور بود كه به يكباره غوغا و فريادى عظيم حادث شد . چون تحقيق نمودند ظاهر شد كه در بازار گاوى از دست قصاب گريخته ، و اين غوغا به جهت گرفتن آن گاو بود . چون ايلچى روم بر اين معنى اطلاع يافت به عرض منصور رسانيد كه : ايّها الأمير ، اين شهر بىنظير و عديل واقع شده ، امّا سه عيب دارد : يكى نزديكى بازار به دار الإماره ، دويّم آنكه آب در اندرون قصر امارت نياوردهاند ، سيّم آنكه در حوالى اين شهر باغ نيست . منصور سخن او را پسنديده در ساعت امر كرد تا بازارها را به كرخ « 1 » بردند و آب به اندرون قصر و ساير عمارات درآوردند و در گرد شهر باغات طرح انداختند .
--> ( 1 ) . يكى از حومههاى بغداد بود . اسم اين محلّه از « كرخه » كه در زبان آرامى به معنى شهر است مشتق گرديده است ؛ - بروكلمان ، تاريخ دول و ملل اسلامى ، ص 151 . مرحوم سعيد نفيسى فهرست نام چهارده محلّ در عراق را كه « كرخ » ناميده شدهاند ذكر كرده است ؛ - پورسينا ، ص 93 . در باب عظمت و قدمت كرخ بغداد و احداث اولين بيمارستان در اين محل كه بعدها پايه و اساس مدرسهء طبّ بغداد شد ؛ - تاريخ پزشكى ايران ، ص 92 .