قاضى احمد تتوى / آصف خان قزوينى
1253
تاريخ الفي ( فارسى )
تفصيل محاربهء عبد اللّه بن على را با مروان صاحب روضة الصّفا بر اين منوال ايراد نموده : كه چون بيعت سفّاح تمام شد حكومت كوفه را به عمّ خود ، داود ، داد و عمّ ديگر خود را ، كه عبد اللّه على است ، به شهر زور فرستاد تا به اتّفاق ابو عون با مروان محاربه نموده از ممر او خاطر جمع كنند و برادرزادهء خود ، عيسى بن موسى ، را با حسن قحطبه به مداين فرستاد و ابو اليغضان عثمان بن عروة بن محمّد بن عمّار ياسر را با بسّام بن ابراهيم بن بسّام نامزد اهواز و خوزستان نمود . امّا ابو عون پيش از آنكه سفّاح ظهور كند و عبد اللّه على به او ملحق شود با سفيان بن عثمان بن مروان جنگ كرده او را منهزم ساخت تا به موصل او را تعاقب نمود . و مروان در آن اوان در حرّان مىبود . چون خبر هزيمت سفيان بن عثمان به مروان رسيد لشكرها جمع كرده به موضع زاب [ اكبر ] آمد كه در اين اثنا ، سفّاح ظهور نمود و جمعى از دلاوران را به مدد ابو عون فرستاد . امّا چون به سفّاح خبر رسيد كه مروان حمار با صد هزار مرد در برابر أبو عون نشسته و ابو عون از جنگ ايشان عاجز گشته روى به اهل بيت خود آورده گفت : كيست از شما كه لشكر به جانب مروان حمار كشيده شرّ او را دفع كند و بعد از آن وليعهد من باشد ؟ عبد اللّه بن على قدم در پيش نهاده قبول اين معنى نمود . پس سفّاح او را با لشكر خراسان به شهر زور فرستاد كه ابو عون را با خود متّفق ساخته مروان حمار را از ميان بردارند . چون عبد اللّه على به موصل رسيد ابو عون با لشكر خود آمده به او ملحق گرديد . رأى ايشان بر آن قرار گرفت كه عيينة بن موسى با پنج هزار سوار از آب عبور نموده با مروان جنگ كند . عيينه به موجب فرموده عمل نموده از رود عبور كرده به حرب قيام نمود و تا شب حرب مىكرد . چون شب درآمد از آب گذشته به لشكر عبد اللّه على پيوست . روز ديگر ، مروان اراده كرد كه جسر بسته با أحمال و أثقال از آب درگذرد . هرچند او را اصحاب از اين رأى و تدبير منع كردند قبول نكرد . عاقبت به ارادهء خود از آب گذشته پسر خود ، عبد اللّه ، را با جمعى كثير از دلاوران لشكر شام نامزد جنگ نمود . عبد اللّه بن على ، مخارق را با دو هزار سوار به استقبال او فرستاده بعد از كارزار همراهان مخارق روى به فرار
--> - معاويه ، معاوية بن يزيد ، مروان حكم ، عبد الملك مروان ، وليد بن عبد الملك ، سليمان بن عبد الملك ، يزيد بن وليد بن عبد الملك ، ابراهيم بن وليد ، مروان حمار . هندو شاه نام چهارده تن خلفاى بنى اميه را در چهار بيت آورده است ؛ - هندو شاه ، تجارب السّلف ، ص 85 ؛ فسايى ، فارسنامهء ناصرى ، به تصحيح منصور رستگار فسايى ج 1 ، ص 198 . نيز ؛ - يادداشتهاى قزوينى ، ج 3 ، ص 75 . و فهرستى كه مسعودى در خصوص مدت خلافت امويان ثبت كرده هزار و سيصد و بيست و پنج ماه و بيست و چهار روز است و پس از حذف نود و نه ماه و سيزده روز از عصر امام حسن ( ع ) و ابن زبير ، باز هزار و دويست و بيست و شش ماه و سيزده روز مىشود . - ترجمهء مروج الذّهب ، ج 2 ، ص 156 .