پنج هزار مرد به شهر زور « 1 » فرستاد . « 2 » عثمان بن سفيان كه در آن شهر بود با ابو عون جنگ كرده منهزم گشت . ابو عون او را تا به موصل تعاقب نمود . اما داود بن يزيد بعد از فرار ، به پدر خود ملاقات نموده كيفيت استيلاى قحطبه را به تفصيل بازگفت . يزيد سپاه عراق را جمع نموده از مروان نيز مدد طلبيده موضع جلولا را لشكرگاه ساخت . چون قحطبه در خانقين رايت برافراشت وهم بر ضمير يزيد بن هبيره راه يافته به جانب كوفه شتافت . قحطبه او را تعاقب نموده نماز شام به كنار فرات رسيد و بعضى از لشكريان از آب گذشته با فوجى از سپاه يزيد كه در آن طرف آب بودند آغاز كارزار نمودند . و قحطبه اسب در آب راند ، ناگاه پاى ستورش در لاى رفت و كشتى عمرش به گرداب فنا افتاد . « 3 » سپاه خراسان بىآنكه از آن حال خبر داشته باشد از آب گذشته و لشكر ابن هبيره روى به هزيمت نهاده متفرّق گشتند . بعد از هزيمت ايشان امراى قحطبه هرچند از وى تفحّص نمودند نيافتند . اتّفاقا در آن اثنا ديدند كه اسب او با زين و لجام تر شده مىگردد . دانستند كه قحطبه غرق شده . پس با حسن بن قحطبه بيعت كرده متوجّه كوفه شدند . چون ابن هبيره از توجّه حسن بن قحطبه آگاه گشت ، كوفه را گذاشته به جانب واسط توجه نمود . * * * [ شهادت ابراهيم امام ] و از جمله وقايع اين سال شهادت ابراهيم امام « 4 » و انتقال خلافت به برادرش ، ابو العباس سفّاح ، « 5 » بود . بعضى از مورّخين شهادت ابراهيم امام را از جمله وقايع سال صد و بيست و يكم از رحلت خير البشر ، صلّى اللّه عليه و آله ، دانسته‌اند . على اىّ تقدير ، كيفيت اين واقعه [ را ] در تواريخ معتبره چنين ايراد نموده‌اند كه چون نصر سيار از ضرب تيغ آبدار ابو مسلم فرار نموده به رى رسيد عرضه داشتى مشتمل بر قوّت ابو مسلم قلمى نموده به مروان حمار فرستاد و در آن جا نوشت كه : « من از آن مىترسم كه عنقريب اين فتنه به شام سرايت كند . » و مروان هنوز از

--> ( 1 ) . شهرى است در حاشيهء غربى كردستان كه پس از يك روز مقاومت در تاريخ بيست و يك ذيحجهء همين سال تسليم شد . ( 2 ) . ابو عون در دو فرسخى شهر زور ، عبد اللّه پسر مروان حمار را شكست داد و بعد كار عثمان بن سفيان را در خود شهر زور يكسره كرد . ( 3 ) . نيز گفته شده است معن بن زائده گردن قحطبه را با شمشير زده بود كه او در آب افتاد ؛ - الكامل ، ج 9 ، ص 33 . ( 4 ) . ابراهيم امام چند روز قبل از آنكه كوفه به دست سياه جامگان خراسان فتح شود ، به دليل سوء ظن مروان به وى ، توقيف و كشته شد . ( 5 ) . وى ابو العباس عبد اللّه بن محمّد بن عبد اللّه بن عباس بن عبد المطّلب است كه به دليل قساوت و خونريزى بيش از اندازه در دوران خلافت خويش ، به « سفّاح » ملقّب شد ؛ - الاغانى ، ج 4 ، ص 343 تا 355 .