شد ؛ چنانچه عنقريب به تفصيل خواهد آمد إن شاء اللّه تعالى . و از جمله وقايع اين سال خروج ضحّاك بن قيس « 1 » بود . تفصيل اين واقعه را صاحب روضة الصفا چنين آورده كه وقتى كه مروان حمار به محاصرهء اهل حمص مشغول بود ضحّاك و سليمان بن هشام بن عبد الملك از كوفه به موصل آمده والى موصل را كشتند و قريب به صد هزار سوار جمع كرده مستعدّ قتال مروان شدند . مروان بعد از فتح حمص متوجّه دفع ايشان گشته بعد از كارزار بسيار ضحّاك به قتل رسيد . « 2 » در تاريخ مرآة الجنان يافعى مسطور است كه در آن روز شش هزار كس از جانبين به قتل رسيده بود كه غايتش اكثر مردم از ضحّاك بودند . بعد از قتل ضحّاك خوارج با ابن خيبرى « 3 » مبايعت كرده شروع در جنگ نمودند . ابن خيبرى با چهارصد كس خود را بر قلب مروان حمار زده دمار از روزگار جماعت برآورد ، چنانچه مروان روى به گريز نهاده بگريخت و ابن خيبرى به سراپردهء او رسيد طنابهاى آن را ببريد . امّا عبد اللّه بن مروان ، كه ميمنه تعلّق به او داشت ، و اسحق بن مسلم عقيل ، كه ميسره به او مفوّض بود ، چون ديدند كه ابن خيبرى با گروه اندك اين جرأت نموده ، به يك بار حمله بر وى آورده او را به ضحّاك رسانيدند . خوارج بعد از قتل وى با شيبان بن عبد العزيز يشكرى بيعت كرده بازگرديده شروع در محاربه كردند و چند روز در ميانهء ايشان محاربه و مقاتله امتداد يافت . آخر الامر اكثر اصحاب شيبان از وى جدا شدند و زياده از چهل نفر با وى نماند . در اين اثنا شيبان به استصواب سليمان بن هشام به جانب موصل مراجعت نمود و مروان تعاقب ايشان نموده به موصل آمد . مدّت نه ماه در موصل ميانهء ايشان جنگ قائم بود . تا آنكه روزى مردم منية بن معاوية بن هشام را گرفته پيش مروان برد . مروان در برابر سليمان بن هشام وى را بر دار زده فرمود تا بعد از بريدن دستهايش گردن او بزدند . آخر الامر سليمان و شيبان تاب مقاومت مروان نياورده به جانب خراسان گريختند و از آن‌جا به سيستان رفته به جديع كرمانى متفّق شدند . « 4 » بعد از مردن شيبان در حدود سيستان ، سليمان بن هشام به ديار هند رفت . باقى حالات او در محلّش بيان خواهد شد إن شاء اللّه تعالى .

--> ( 1 ) . وى پس از كشته شدن سعيد بن بهدل شيبانى - كه از خوارج جزيره بود - به جانشينى او انتخاب شد و چهار هزار نفر از گروه صفريّه بر او گرد آمدند . ( 2 ) . محلّى كه بين ضحاك و مروان جنگ درگرفت كفرتوثا ، از بخشهاى ماردين ، بود . ( 3 ) . هر سه نسخه : جبيرى . ( 4 ) . و هم گفته‌اند كه جنگ شيبان و مروان در حوالى موصل ، نزديك يك ماه طول كشيد و شيبان گريخته خود را به فارس رساند ، و عامر بن ضبارهء مرّى از طرف مروان وى را تعقيب كرد تا شيبان خود را به عمّان رسانيد ، و در اين محل به سال صد و سى و چهار هجرى به دست جلندى بن مسعود بن جيفر ازدى به قتل رسيد ؛ - نهاية الأرب ، ج 6 ، ص 408 .