ذكر وقايع سال هشتاد و سيّم از رحلت خير البشر در اين سال عباس بن الوليد قلعهء شميط را از روميان بگرفت و مسلمة بن عبد الملك قلعهء جديد - كه از مشاهير قلاع روميان است - و سليطيه را فتح نمود . هم در اين سال قتيبة بن مسلم باهلى به خوارزم رفت . تفصيل اين مجمل آنكه جيغان ، ملك خوارزم ، را برادرى كوچك بود كه او را خرزاد « 1 » گفتندى و بر ملك جيغان كمال تسلّط و تغلّب داشت ؛ تا آنكه اگر مىشنيد كه ملك جيغان را كنيزكى يا اسبى يا چيزى ديگر نفيس به دست آمده فى الحال كسان خود را مىفرستاد تا خواجه‌وار آن را كشيده مىبردند ، و همچنين از ساير مردم هركه را مىشنيد كه دخترى يا زنى يا خواهرى صاحب جمال دارد به زور مىكشيد . القصّه ؛ اين خرزاد چندان تعدّى و بىاندامى كرد كه تمام مردم از وى به تنگ آمده بودند و ملك جيغان به هيچ وجه به او بس نمىآمد . بنابراين ملك جيغان معتمدى از خود را با سه كليد زرّين پيش قتيبه فرستاده التماس آن نمود كه : « اگر امير به خوارم آمده برادر من ، خرزاد ، را بكشد من مطيع و منقاد او مىشوم و هر حكمى كه كند امتثال مىنمايم . » بنابراين قتيبه عنان عزيمت به جانب خوارم معطوف داشت . چون به حوالى خوارزم رسيد مردم خوارزم جمع شده پيش ملك جيغان رفتند كه با اين عرب جنگ مىكنيم . گفت : از من اين كار برنمىآيد ، پيش خرزاد رويد . پس مردم خوارزم به خرزاد متوسّل شدند . ملك جيغان با جمعى از خواص خود آمده با قتيبه ملاقات نمود . در تاريخ طبرى چنين آورده كه قتيبه ايلچى ملك جيغان را چنان رخصت داد كه كسى بر آن

--> ( 1 ) . هر سه نسخه : خودزاد . به قياس ؛ الكامل و نهاية الأرب تصحيح شد .