رفت ، نافع شوكتى تمام يافته با لشكرى عظيم بيرون آمده و آوازهء تسخير بصره در ميان انداخت . چون بصريان را در آن زمان حاكمى نبود از نافع متوهّم شده به اتّفاق يكديگر مسلم بن عبيس بن كريز القرشى را با پنج هزار سوار نامدار به جنگ ايشان فرستادند و در موضعى كه آن را دولاب « 1 » گويند تلاقى فريقين اتّفاق افتاد و تنور حرب گرم شد و هر دو طايفه چندان كشش و كوشش نمودند كه نيزه‌هاى ايشان بشكست . بعد از آن به شمشير درآمده چندان كارزار نمودند كه شمشيرها نيز از دست رفت . آخر الامر مسلم به قتل رسيد « 2 » و لشكر بصره منهزم گشت . از اين جهت خوفى عظيم بر دل اهالى بصره استيلا يافت ، بنابراين به ابن زبير نوشتند كه : ما اميرى نداريم . شخصى را بر ما والى گردان كه به ضبط مهمّات اين شهر قيام نمايد و دست تعدّى و ظلم مفسدان از ما باز دارد . عبد اللّه زبير ، حارث بن عبد اللّه ابى ربيعهء مخزومى را به ايالت آن ديار فرستاد . چون حارث به بصره درآمد با اكابر و اشراف بصره مشورت نمود كه لايق به جنگ ازارقه كيست ؟ اهل بصره به اتّفاق گفتند : از عهدهء اين امر خطير به غير از مهلّب بن ابى صفره ، كه الحال والى خراسان است ، كسى ديگر بيرون نمىتواند آمد . در كامل التواريخ چنين آورده كه چون خوارج قوّت گرفتند اهل بصره پيش احنف بن قيس آمده از وى التماس نمودند كه متوجّه حرب ازارقه شود . احنف گفت : اين كار از دست من برنمىآيد ، كه اگر خواهيد كه قلع و قمع ازارقه نماييد دست از مهلب ابن ابى صفره باز مداريد . بنابراين اكابر و اهالى بصره با حارث بن ابى ربيعه نزد مهلّب رفته در اين باب با او سخن در ميان آوردند . مهلّب عذر آورده و گفت : چون ما را ابن زبير به ايالت خراسان تعيين نموده ناچار به آن حدود بايد رفت . پس احنف بن قيس و حارث بن ابى ربيعه به اتّفاق اعيان بصره مكتوبى به ابن زبير نوشته از وى التماس نمودند كه اگر امير امر فرمايد كه مهلّب اولا دفع ازارقه نمايد و بعد از آن متوجّه ضبط ممالك خراسان شود اولى و انسب خواهد بود ؛ چه اين جماعت بسيار قوّت گرفته‌اند و روزبه‌روز شوكت ايشان بيشتر مىشود و الحال كسى غير از مهلّب بر دفع ايشان قادر نيست . القصّه ؛ چون ابن زبير بر مضمون مكتوب اهل بصره اطّلاع يافت به مهلّب نوشت كه : تو را بايد كه دفع ازارقه نموده بعد از آن متوجّه خراسان شوى . « 3 » چون فرمان ابن زبير به مهلّب

--> ( 1 ) . دولاب : امروزه دهى است از بخش قلعهء زراس شهرستان اهواز در دوازده هزار گزى شمال قلعهء زراس ؛ - لغتنامهء دهخدا ، ( دش - ديى ) ، ص 408 . ( 2 ) . اين حادثه در ماه جمادى الآخر سال شصت و پنج هجرى اتّفاق افتاد . ( 3 ) . نويرى گويد : مردم بصره نامه‌اى از سوى عبد اللّه زبير جعل كردند كه در آن نامه به مهلّب دستور داده بود با خوارج جنگ كند ؛ - نهاية الأرب ، ج 7 ، ص 246 ؛ - الكامل ، ج 6 ، ص 44 .