را نايب خود گردانيده متوجّه دمشق شد . چون به سرخس رسيد سليمان بن مرثد ربيعى به او ملاقى شد و سلم را بر نايب ساختن مهلب بن ابى صفره ملامت بسيار كرد . بنابراين سلم ، مهلب را از ايالت خراسان عزل نموده حكومت مرورود و فارياب و طالقان و جوزجان به مهلب ارزانى داشت و توليت خراسان را به اوس بن ثعلبة [ بن زفر ] - كه مشهور به صاحب قصر اوس [ بصره ] است - تفويض نمود . « 1 » چون سلم بن زياد به نيشابور رسيد عبد اللّه بن خازم با او ملاقات نموده پرسيد : بر خراسان كه را والى ساختى ؟ سلم گفت : اوس بن ثعلبه و مهلب بن ابى صفره را . عبد اللّه خازم گفت : آيا از مضر كسى نيافتى كه خراسان را ميان بنى بكر بن وايل و ازد تقسيم نمودى ؟ - و مراد از ازد مهلّب بن ابى صفره بود . القصّه ؛ بعد از مقدّمات بسيار معقول رأى سلم را منحرف ساخت كه : استيلاى اين دو قبيله بر خراسان خوب نيست . و بعد از آن سلم را گفت : جهت ما منشور ايالت خراسان بنويس تا من ايشان را از خراسان بيرون كنم . و مبلغ صد هزار درم پيش سلم بن زياد كرد و منشور ايالت خراسان گرفته متوجّه مرو شد . چون اين خبر به مهلب رسيد مردى از بنى جشم بن زيد مناة تميمى را نايب خود گردانيده از مرو بيرون رفت . چون ابن خازم به مرو رسيد جشمى مانع او شد و ميانهء ايشان مقاتله و مخاصمه درگرفت . اتفاقا در اثناء اين حال سنگى بر پيشانى جشمى خورد كه از اسب درافتاد ، و ابن خازم از روى غلبهء تمام به مرو درآمد ، و جشمى به زخم آن سنگ بعد از دو روز بمرد . بعد از تسخير مرو ابن خازم متوجّه مرورود شد . والى آنجا سليمان بن مرثد بود . بعد از كارزار بسيار سليمان به قتل رسيد و ابن خازم از آنجا به‌جانب طالقان رفته والى آنجا كه عمرو بن مرثد بود به قتل رسيد . اصحاب عمرو بن مرثد و جميع كسان كه ابن خازم سران ايشان را كشته بود به هرات آمده به اوس بن ثعلبه ملحق شدند . القصّه ؛ اوس بن ثعلبه جمعيتى عظيم به هم رسانيده مستعدّ جنگ ابن خازم گشت . ابن خازم از روى شوكت تمام متوجّه هرات شد . اوس بن ثعلبه در شهر متحصّن گشت و ميانهء ايشان قريب يك ماه جنگ مىشد . آخر الامر ابن خازم غالب آمد و از لشكر اوس بن ثعلبه قريب به هشت هزار كس به قتل رسيد و اوس بن ثعلبه مجروح و منكوب گريخته به سيستان رفته و ابن خازم هرات را به پسر خود محمّد بن عبد اللّه بن خازم « 2 » داده خود مراجعت نموده در مرو

--> ( 1 ) . ابن اثير گويد امارت هرات را به اوس بن ثعلبه واگذار كرد ؛ - الكامل ، ج 5 ، ص 307 . ( 2 ) . نويرى گويد : شمّاس بن دثار عطاردى را همراه او [ - محمّد ] ساخت و بكير بن وشاح ثقفى را بر شرطهء هرات گماشت ؛ - نهاية الأرب ، ج 7 ، ص 238 .