جايز نداشتند و راحت نفس بر ارتكاب كارزار اختيار نكردند . چون امير المؤمنين اين حال مشاهده فرمود ، به كوفه درآمد . كوفيان چون دانستند كه جناب ولايت انتساب از اين حركت ناشايسته آزرده‌خاطر گشته ، به تمهيد معذرت قيام نمودند ، امّا مقبول نيفتاد . آنگاه هرگاه كه شاه ولايت خطبه خواندى در اثناء خطبه توبيخ و سرزنش مردم كوفه كردى و چون اظهار بخش حضرت مكرّر شد جمعى از اعيان ولايت به خدمت آن حضرت مبادرت نموده گفتند : يا امير المؤمنين ! تو به هرجانب كه توجّه نمايى ما از ملازمت ركاب هدايت انتساب تخلّف نخواهيم ورزيد . اين سخن مقبول مزاج همايون اشرف امير نجف افتاده فرمود تا حارث همدانى ندا كرد كه هركس به صدق نيّت و صفاى طينت موصوف است بايد كه در فلان موضع كه شايستهء اجتماع سپاه است حاضر گردد . روز ديگر چون امير المؤمنين حيدر به معسكر خراميد ديد كه زياده از سيصد كس جمع نشده‌اند . فرمود : اگر عدد آن جماعت به هزار مىرسيد دربارهء ايشان فكرى مىانديشيدم . و در آن منزل در آن روز در غايت حزن و اندوه به سر برده به كوفه مراجعت فرمودند . [ فوت مالك اشتر و محمد بن ابى بكر ] و از جمله وقايع اين سال فوت مالك اشتر و محمّد بن ابى بكر است . كيفيّت اين واقعه در تواريخ معتبره بر اين نهج مسطور است كه حضرت مقدّس امير المؤمنين على در اوايل خلافت قيس بن سعد بن عباده را - كه از جمله اعيان عرب و جامع انواع فضل و ادب بود - به ايالت ولايت مصر تعيين فرمود . « 1 » و چون قيس به مصر رسيد محمّد بن ابى حذيفة بن عتبة بن ربيعه كه در آن‌وقت بر ديار مصر استيلا يافته نايب عثمان عبد اللّه بن سعد بن ابى السرح را عذر خواسته زمام امور حكومت را در كف كفايت قيس نهاده و به يمن اهتمام قيس بن سعد تمام اهل مصر به بيعت امير المؤمنين على ، عليه السّلام ، درآمدند ، مگر اهل قريهء خربتا « 2 » كه در سلك معتقدان عثمان انتظام داشتند و از بيعت امير المؤمنين ابا و امتناع نمودند ، امّا خراج مىدادند و به‌واسطهء قوّت و شوكتى كه داشتند قيس بن سعد با ايشان مدارا مىنمود . « 3 » چون معاويه از تمكّن قيس بن سعد در آن خطّه خبر يافت مضطرب شد و متعاقب رسولان

--> ( 1 ) . اين انتصاب در سوّم صفر سال سى و ششم اتفاق افتاد و قيس روز اوّل ربيع الاوّل همين سال با هفت نفر از ياران خاص خود وارد مصر شد ؛ - ابن تغرى ، النجوم الزاهرة ، ج 1 ، ص 96 ؛ الكامل ، ج 1 ، ص 27 . ( 2 ) . م : حريشا ؛ ق ، ش : حريثا . به قياس نهاية الأرب و الكامل تصحيح شد . ( 3 ) . سالار اهالى خربتا مردى بود از خاندان بنى مدلج به نام يزيد بن حارث . و قيس بن سعد قرار مصالحه را با مسلمة بن مخلّد - كه او نيز به خونخواهى عثمان قيام كرده بود - بسته بود ؛ - الكامل ، ج 4 ، ص 28 ؛ نهاية الأرب ، ج 5 ، ص 234 .