را به آتش دوزخ . پس من چگونه امرى را كه پيغمبر ، صلّى اللّه عليه و آله ، مرا به اظهار آن فرموده پوشيده دارم ؟ معاويه گفت : اى عبد اللّه ! خاموش باش ! تو تأويل و معنى كلام را نمىدانى ؛ چرا كه ، قاتل عمار آن‌كس است كه او را به جنگ آورده . و چون اين سخن به امير المؤمنين على ، عليه السّلام ، [ 67 ب ] رسيد فرمود : پس بر اين تقدير كشندهء حمزه ، « 1 » حضرت رسالت‌پناه است نه وحشى . « 2 » و در بعضى روايات آمده است كه چون اين سخن را به معاويه عبد اللّه بن عمرو عاص گفتند ، معاويه در خشم شد و سه روز به عبد اللّه سخن نگفت . و در مقصد اقصى مسطور است كه عمرو عاص از قاتل عمّار پرسيد : در آن‌وقت ، ديگر از عمّار چه شنيدى ؟ گفت : عمّار در آن‌وقت فرمود كه امروز به حضرت حبيب اللّه و گروه دوستان ملاقى گردم . و در اكثر كتب تواريخ مذكور آن است كه در هيچ مصيبتى بعد از فوت پيغمبر ، صلّى اللّه عليه و آله ، امير المؤمنين حيدر اين‌قدر اندوهگين نشد كه در مصيبت عمّار ياسر . فرمود كه : هر كس از وفات عمّار دلتنگ نشود او را از اسلام نصيبى نباشد . خداى تعالى بر عمّار رحمت كناد روزى كه او را از قبر برانگيزند و در آن‌روز كه او را از نيك و بد سؤال كنند . هروقت كه در خدمت رسول ، صلّى اللّه عليه و آله ، سه كس مىديدم ، چهارم ايشان عمّار بود . و اگر چهار كس ديدم ، پنجم ايشان عمّار بود . نه يك نوبت عمّار را به بهشت واجب شده ، بلكه بارها استحقاق آن پيدا [ كرده ] . و چگونه اين‌چنين نباشد كه جناب ربّ الارباب ، صلّى اللّه عليه و آله ، در حقّ عمّار فرموده : بدرستى كه عمّار با حقّ است و حقّ با عمّار هرجا كه باشد . و كشندهء عمّار در آتش دوزخ خواهد بود . و چون عمّار شهادت دريافت اشتر در طلب جسد او بر اهل شام حمله كرد و هفت نفر از آن قوم به قتل رسانيد تا آنكه آن جماعت از او بازرميدند و اشتر جسد عمّار را برداشته به لشكرگاه امير المؤمنين على ، عليه السّلام ، آورد . امير المؤمنين به نفس خود بر عمّار نماز گزارده و به دست همايون خويش او را به خاك نهاد . عمر عمّار نود و يك سال بود . رضى اللّه عنه . در مقصد اقصى آورده كه بعد از شهادت عمّار ياسر ، معاويه به اصحاب خود گفت : عبد اللّه

--> ( 1 ) . حمزة بن عبد المطلّب عمو و برادر رضاعى رسول اللّه ( ص ) كه مادرش هم دختر عموى آمنه ( ع ) بوده است . وى دو يا چهار سال از پيامبر بزرگتر بوده و در سال دوّم يا ششم بعثت مسلمان شده است . در جنگ احد به تحريك هند ، همسر ابو سفيان ، و به دست وحشى شهيد شد ؛ - الإصابه ، ج 1 ، ص 271 . براى آگاهى از چگونگى شهادت حمزه - مغازى ، ج 1 ، ص 207 . ( 2 ) . وحشى بن حرب وحشى از بردگان سياه‌پوست مكّه بوده كه پس از فتح طائف مسلمان شد ؛ - الإستيعاب ، ج 3 ، ص 644 .