پوشيده نماند كه اختلاف انصار با مهاجرين [ 2 ب ] بنابر عادت عرب واقع شد كه بر هيچ كس حاكم نمىساختند مگر كسى را كه از آن قوم باشد ، و از آنكه پيغمبر ، صلّى اللّه عليه و آله ، فرموده بود « الائمّة من قريش » غافل و زاهل بودند ، و چون به اين معنى حاضر شدند ، از آن خلاف رجوع نمودند . و اين مخالفت از مهاجر و انصار دلالتى واضحه دارد بر آنكه حضرت رسالت ، صلّى اللّه عليه و آله ، بر خلافت هيچ‌يك از اصحاب كه در سقيفهء بنى ساعده بودند بخصوص تنصيص نفرموده بودند ؛ چه ، اگر نصّى از آن سرور در آن باب واقع شده بودى اين مقدار مخالفت نمىكردندى و به آن تمسّك جستندى . « 1 » نقل است كه روزى ديگر اهل مدينه بيعت نمودند ، الّا على مرتضى ، كرّم اللّه وجهه ؛ كه بروايت صحيح تا فاطمه زنده بود بيعت نكرد ، چه ، خاطر وى غبار يافته بود به‌واسطهء آنكه ابو بكر در مهمّ خلافت و بيعت گرفتن از مردم صبر نكرد تا على حاضر شود و با وى در آن امر مشورت كند . و اكثر بنى هاشم اتفاق نموده بيعت نكردند و جمعى از قريش مثل زبير « 2 » و طلحه و خالد بن سعد و سعيد بن عاص و گروهى از انصار توقّف و تعلّل كردند و عاقبت بعد از آن به چند روز مبايعت نمودند . « 3 » مروى است كه چون بيعت تمام شد همان روز ابو بكر خطبه‌اى « 4 » خواند مشتمل بر حمد و ثناء و درود و استمالت مردم و بيان آنكه : من در امر خلافت و حكومت ميل و محابا نخواهم كرد و آنكه اگر من طاعت خدا و رسول كنم مرا اطاعت كنيد و چون عصيان ورزم مرا هيچ فرمان بر شما نيست و اگر از من خطائى واقع شود مرا تنبيه كنيد و به صواب دلالت نماييد . آنگاه به دفن حضرت رسول ، صلّى اللّه عليه و آله ، مشغول گشتند و بعد از فراغ از مهم دفن خطبه‌اى ديگر خواند مشتمل بر آنكه : آنچه از من در اهتمام بيعت مشاهده نموديد نه از حرص و شره بر ولايت و امارت بود ، بلكه از خوف فتنه و فساد و

--> ( 1 ) . نصّ صريح رسول خدا ( ص ) بر جانشينى على ( ع ) در حجة الوداع - دو ماه پيش از سقيفه - ظاهرا از نظر مؤلف كتاب دور مانده است . سخنان رؤساى مهاجر و انصار مؤيّد اين نظر است كه حاضرين در سقيفهء بنى ساعده بيشتر به پايهء حكومتى اسلام نظر داشته‌اند تا به پايهء دينى آن . « نبودن كسى يا كسانى از تيرهء بنى هاشم در آن جمع از جمله سؤالاتى است كه هنوز هم پاسخ منطقى به آن داده نشده است . » ؛ - شهيدى ، تاريخ تحليلى اسلام ، ص 108 . علاوه بر نصّ صريح رسول اللّه ( ص ) بر ولايت و امامت علىّ بن ابى طالب ( ع ) آيهء 55 سورهء مائده دلالت تامّ دارد بر اين امر ؛ زيرا كسى جز على ( ع ) در حال ركوع زكات نداده است ؛ - شيخ مفيد ، ارشاد ، ج 1 ، ص 5 . ( 2 ) . در خصوص بيعت زبير با ابو بكر - سقيفه و فدك ، ص 50 . ( 3 ) . ابن اثير از قول زهرى مىنويسد : على و بنى هاشم و زبير شش ماه ماندند كه با ابو بكر بيعت نكردند تا حضرت فاطمه زهرا ( س ) وفات يافت آنگاه بيعت كردند ؛ - ألكامل ، ج 2 ، ص 21 . ( 4 ) . براى مطالعهء متن كامل خطبهء ابو بكر - جاحظ ، البيان و التبيين ، ج 3 ، ص 297 ؛ ابن عبد ربه ، عقد الفريد ، ج 4 ، ص 258 ؛ سقيفه و فدك ، ص 56 ، پابرگ .