نظامى گنجه‌اى ، مثنوى خسرو و شيرين به از او كسى نگفته . » « 1 » از توصيف نسخه‌هاى منظومهء خسرو و شيرين در فهارس چنين برمىآيد كه وى نخست پيش از سال 995 ه . ق . آن را با عنوان فرهاد و شيرين نظم كرده بوده و سپس در اواخر عمر دوباره بدان پرداخته و آن را به صورتى كامل‌تر و با تجديد نظر كلّى به نام خسرو و شيرين به پايان رسانيده و به جهانگير تقديم كرده است . « 2 » صمصام الدوله هنگام بحث دربارهء خسرو و شيرين آصف خان ، ابيات زير را كه شاعر « در عشرت‌آرايى خسرو و شيرين » سروده ، مىآورد : هوس مطلق عنان شد ، شوق خودكام * سرِ دستِ صنم بگرفت با جام چنين بىنقل دادن باده تا كى * بده بوسه كه هم نقل است و هم مى فتادش تن ز تاب شرم در تب * ز نام بوسه زد تپخاله‌اش لب ملك بگرفت و شوقش كرده سرمست * ز دستش جام و بوسيدش لب و دست صنم هردم ز آب ديده آن شب * ز نقش بوسه شُستى دامن لب « 3 » آصف خان در شعر « جعفر » و « جعفرى » تخلّص مىكرد و مجموعهء اشعار او نزديك به هزار بيت از غزل و قصيده و مثنوى بوده است . « 4 » قصايدى از وى در مدح نبى اكرم ( ص ) و على بن ابى طالب ( ع ) در تذكره‌ها ثبت شده است و نيز مدايحى از وى در ستايش اكبر شاه و جهانگير . آصف خان تذكره‌اى نيز تدوين كرده است كه به تذكرهء آصف خانى معروف بوده و ميرزا امير بيگ بنارسى متخلّص به « امير » در تذكرهء حدائق الشعراء خود - كه ميان سالهاى 1211 و 1262 ه . ق . به تصنيف آن مشغول بوده - آن را در نظر داشته است . « 5 » آصف خان با داشتن مقام صدارت و اشتغال به كارهاى ديوانى و كار شعر و شاعرى ، شركت مؤثر و ارزشمند در تأليف و تصنيف كتاب حاضر داشته است . او دنبالهء كار تأليف را پس از ترور احمد تتوى ( 996 ه . ق . ) گرفته و وقايع را تا سال 997 رحلت آورده است . آصف خان در سال 1018 ه . ق . كه منصب پنج هزارى و مقام آتاليقى شاهزاده پرويز را داشت براى رفع اغتشاش دكن عازم اين منطقه شد ، ولى به سبب عشرت‌طلبى شاهزاده و

--> ( 1 ) . شاهنواز خان ، پيشين ، ص 112 . ( 2 ) . ملا عبد النبى فخر الزمانى قزوينى ، تذكرهء ميخانه ، ص 160 . ( 3 ) . شاهنواز خان ، پيشين . وى اين بيت را نيز از آصف خان نقل كرده است : هركس كه شبى نشست با تو * بسيار به روز ما نشيند ( 4 ) . ملا عبد النبى ، پيشين ، ص 160 . ( 5 ) . دايرة المعارف بزرگ اسلامى ، پيشين .