نهان با تو بگويم . گوش نزديك من آر تا در گوش تو بگويم . همدانى از ساده‌دلى كه شعار آن قبيله بود ، غافل از آنكه اينجا غير از اين هردو زنده‌اى نيست تا اين سرّ از او مخفى داشته شود ، گوش بر دهان او [ 41 الف ] نهاد و [ او ] دندان زد و گوش همدانى محكم بگرفت . همدانى هرچند كه كوشيد هيچ سود نداشت تا گوش او را از بيخ بركند . همدانى شمشير كشيد و او را پاره‌پاره كرد . امّا مقتل زبير در روضة الأحباب آورده كه در كتب سير و تواريخ سرانجام حال زبير و كيفيّت قتل او به روايات مختلفه به نظر درآمده . روايتى آنكه چون از معركهء قتال بيرون آمد و به جانب مدينهء طيّبه توجه نمود ، اتّفاقا گذر او به موضعى كه مشهور به وادى السّباع « 1 » بود واقع شد . ابن جرموز نام - كه نام او عبد اللّه يا عمر يا عمرو بود و مشهور نزد اصحاب به عمرو است « 2 » - از عقب او رفت و در كمين قتل او فرصت مىجست كه بر او دست يابد و دستبرد نمايد . زبير به فراست از وضع او قصدش معلوم كرد ، بنابراين روى به دو آورده تا به دفعش مشغول شود . عمرو بن جرموز چون خود را مرد نبرد او ندانست ، ناچار زبان به تضرّع و زارى گشاده گفت : خداى را به ياد تو مىدهم كه از سر خون من بگذرى . زبير دست از قتل او كشيده داشت . « 3 » اين صورت چند نبوت مكرّر از او به ظهور رسيد تا آنكه زبير گفت : خداى قاتل تو باد كه او را به ياد ما مىدهى و خود او را فراموش مىكنى . آخر الامر ابن جرموز او را غافل ساخته به قتل رسانيد و سر او را از بدن جدا كرده بعد از انقضاء حرب جمل به پايهء سرير خلافت مصير آورده شرح واقعه به يكى از خواص آن‌جناب گفت و وسيله و استيذان دخول و شرف در مجلس عالى شاه ولايت نمود . امير چون بر واقعه مطّلع شد اذن دخولش نداد و فرمود : بشارت دهيد قاتل زبير را به آتش دوزخ . « 4 » ابن جرموز چون اين سخن بشنيد برآشفت و ابيات چندى در وصف حال خويش بگفت كه مضمونش اين است : آوردم من سر زبير را به نزد على در حالى كه از او اميد تقرّب و احترام داشتم . پس بشارت داد مرا به آتش دوزخ . زهى بشارت و زهى تحفه ، و برابر است نزد

--> ( 1 ) . محلّى است در پنج ميلى بصره . در خصوص اين محلّ و ديگر مكانهايى كه به همين نام مشهورند - معجم البلدان ، ج 8 ، ص 373 . ( 2 ) . نام ابن جرموز به صورت عمير و عميرة هم ضبط شده است . ( 3 ) . بيشتر روايات حكايت از آن دارد كه ابن جرموز همراه خوارج در جنگ نهروان كشته شده است ؛ - شرح نهج البلاغه ، ج 1 ، ص 304 . ( 4 ) . اين حديث منسوب به على ( ع ) را بسيارى از مورّخان اهل تسنن در كتب خود آورده‌اند ، ولى از نظر بزرگان اهل تشيّع مردود است ؛ - مروج الذهب ، ج 2 ، ص 320 ؛ آفرينش و تاريخ ، ج 5 ، ص 215 ) .