ذكر اسامى ازواج و اولاد ذى النورين چنين آورده‌اند كه امير المؤمنين عثمان در اوان جاهليت و اسلام هشت زن به عقد درآورد و رقيّه و ام كلثوم كه در سلك بنات سيّد كاينات ، عليه افضل الصّلوات ، انتظام داشتند از آن جمله بودند . و اسامى ساير ازواج ذى النّورين اين است : فاخته بنت غزوان ، امّ عمر بنت جندب بن عمرو ، فاطمه بنت وليد ببن مغيره ، امّ البنين بنت عيينة بن حصن ، رمله بنت شيبه ، ربيعه ، و نائله بنت افرافصه . « 1 » و جمعى از مورّخان چنين آورده‌اند كه امير المؤمنين عثمان را يازده پسر بود و شش دختر . و گروهى هشت پسر و نه دختر گفته‌اند . و در مقصد اقصى هفت پسر و هشت دختر مذكور است . و از اسامى پسران آنچه متّفق عليه است يكى عبد اللّه اصغر است ، كه از رقيّه متولّد شده و در صغر سنّ از عالم انتقال نمود ، ديگرى عبد اللّه اكبر كه فاخته مادر اوست ، [ و ديگر ] عمر و ابان و خالد كه والدهء ايشان امّ عمر است ، وليد و سعيد كه مادر ايشان فاطمه بنت وليد است ، [ و ] عبد الملك كه مادرش امّ البنين « 2 » است . در مقصد اقصى عبد اللّه اكبر مذكور نيست . و بعضى كه اولاد ذكور آن جناب را يازده گفته‌اند نام سه پسر ديگرش را عتبه ، شيبه ، و مغيره نوشته‌اند . امّا از نامهاى دختران ذى النّورين مريم ، امّ سعيد ، عايشه ، [ و ] امّ ابان متفق عليه است . صاحب مقصد اقصى نام سه دختر ديگر را امّ خالد ، اروى ، و امّ ابان الصغرى نوشته و تصريح نموده كه مادر ايشان نائله بود . و مورّخى دختران را نه اعتقاد دارد ، كه نام يكى امّ البنين بوده و او از سرين تولّد نموده . و ايضا آن‌كس كه [ دختران را ] شش نفر اعتقاد دارد ، امّ البنين را از آن جمله مىشمارد ؛ و اللّه اعلم بحقايق الامور . ذكر اسامى جمعى از عمّال كه در سال زمان شهادت امير المؤمنين عثمان متصدّى اعمال بودند . در وقت شهادت ذو النّورين ، در مكّه عبد اللّه حضرمى والى بود ؛ در طايف ، قاسم بن ربيعه ثقفى ؛ در يمن ، يعلى بن منيه ؛ « 3 » در بحرين ، عبد اللّه بن سعد بن ابى السّرح ؛ در بصره و خراسان ، عبد اللّه بن عامر - [ كه ] خود در بصره مىبود « 4 » و احنف بن قيس را به خراسان نايب گردانيده بود - ؛ امارت

--> ( 1 ) . در خصوص خواستگارى عثمان از نائله دختر فرافصة بن احوص مسيحى - نهاية الأرب ، ج 5 ، ص 93 . ( 2 ) . عثمان ، امّ البنين را هنگامى كه در محاصره بود ، طلاق داد . ( 3 ) . يعلى بن امية بن ابى عبيدهء تميمى حنظلى معروف به يعلى بن منيه ، چون مادرش منيه دختر غزوان و خواهر عتبة بن غزوان است ؛ - اسد الغاية . ( 4 ) . عبد اللّه عامر مدّتى بود كه از بصره به مدينه آمده بود و عثمان هنوز كسى را بر بصره نگماشته بود ؛ - نهاية الأرب ، ج 5 ، ص 95 .