قاضى احمد تتوى / آصف خان قزوينى
131
تاريخ الفي ( فارسى )
وقّاص به مقابله و مقاتله قيام نموده در روز آخر كشته گشت و يزدجرد در نهاوند از اين شكست خبر يافته و ماهويه - كه در آن بلده نايب شهريار عجم بود - بنابر آن توهّمى كه در دل داشت خاقان [ چين ] را ترغيب نمود كه بر سر يزدجرد آيد . و از آن جانب سپاه فراوان متوجّه اصفهان شده يزدجرد به طرف خراسان گريخت و ماهويه او را ترغيب نموده ، يزدجرد به طرف مرو [ رفته ] در آسيائى پنهان گشت . به طمع اثواب نفيسه كه يزدجرد پوشيده بود آسيابان ساعتى [ او را ] زنده نگذاشت . و در تاريخ حمزة بن حسين اصفهانى « 1 » مذكور است كه مدّت ملك يزدجرد بيست سال بود ؛ از آن جمله چهار سال فى الجمله تمكّن و قرار داشت ، شانزده سال ديگر در اطراف هر شهر و كشور مىگشت تا كشته شد . و اين واقعه باختلاف روايت ، كه بعضى [ گويند ] بيست و دو سال گذشته از هجرت و بعضى [ گويند سال ] سى و يك از هجرت ، به وقوع آمده و ايّام دولت ساسانيان به نهايت و اختتام رسيد .
--> ( 1 ) . مراد حمزة بن حسن اصفهانى از مورّخان مشهور قرن چهارم هجرى است كه تاريخى معتبر درباره ايرانيان باستان ، آشوريها ، سريانيها ، عبرانيها ، مصريان ، يونانيان ، و اعراب تأليف كرده است ؛ - شمس الدين سامى ، قاموس الأعلام ، ج 3 ، استانبول هزار و سيصد و هشت هجرى ، ص 1985 .