ذبيح الله صفا
1520
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
از داستانهايى كه درين عهد نوشته شده غلبه با داستانهاى عاشقانه است . نويسندگان بعضى ازين داستانها بندرت معلوم و بيشتر ناشناختهاند ولى تاريخ بيشتر تحريرها و استنساخهاى آنها عهد صفوى و دورهء پادشاهى تيموريان هندست . از آن جمله است : بهجتافزا از محمد مهدى جرفادقانى ( گلپايگانى ) با نثرى روان و گاه مزين دربارهء سرگذشت بديع الزمان تاجرزادهء نيشابورى و پرىزاد دختر پادشاه چين « و ساير داستانهاى شيرين كه در بين اتفاق افتاده » « 1 » . همانندى نام قهرمان اين داستان با قهرمان داستان منظوم ديگرى باسم بديع الزماننامه باعث شده است كه بعضى موضوع اين دو كتاب را يكى بدانند اما چنين نيست . بديع الزماننامه مثنويى است عاشقانه ببحر متقارب مثمن مقصور و محذوف كه كسى آن را بسال 1007 ه بنظم درآورده و موضوع آن جنگ شاهزاده بديع الزمانست با تيمور پادشاه اورگنج و رسيدن شاهزاده بچين و ماچين و هنرنماييهايش در آن دو سرزمين و عشق او بقمرچهر دختر خاقان و عروسى كردن با او . در اين منظومه پادشاه چين عنوان خاقان و پادشاه ماچين عنوان فغفور دارد و شاهزاده بديع الزمان را در هنرنماييهايش عيارانى مانند نسيم و جهانسوز ، و پهلوانانى چون بهزاد يارى مىكنند ، و او فرزندانى بنام بهرام و سام و فيروز دارد و كار مهمش مسلمان كردن تيمور پادشاه اورگنج و رسيدن بجزيرهء زنگيان و مسلمان كردن آنان و بازخوردن با اشكبوس در شكارگاه و مسلمان كردن وى و نيز خراب كردن بتخانها و بنا كردن مسجدهاست . شعر شاعر درين منظومه گاهى بسيار متوسط است و ضمنا ساقى نامهاى كوتاهى هم با روايتهاى داستانى خود همراه مىكند . ازين داستان نسخهيى بشمارهء 5135 در كتابخانهء ملك موجودست .
--> - مقاله آقاى دكتر محمد جعفر محجوب در مجله ايراننامه ، سال دوم شمارهء 1 و سال سوم شمارههاى 2 و 3 . ( 1 ) - فهرست كتابخانهء ملى ملك ، تهران ، ص 62 بشمارهء 2903 .