ذبيح الله صفا

1587

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )

مىشود و گزيده‌ييست از تاريخ حكماى مقصود على تبريزى بدست منشى مير سيد صدر الدين بن مير محمد صادق بن مير محمد امين . نسخه‌يى ازين كتاب در كتابخانهء ديوان هند موجود است « 1 » . تاريخ وزيران و اميران و دولتمردان چند كتاب هم از دورهء مورد مطالعهء ما ببيان احوال رجال عهد اختصاص يافته است . از آن جمله است ارشاد الوزرا تأليف صدر الدين محمد بن زبردستخان ، دربارهء وزيران معروف از روزگاران كهن تا عهد مؤلف كه در دوازده « مقاله » بذكر نامشان پرداخته است بدين شرح : 1 ) حكماى قديم : فيثاغورس ، جاماسب ، سقراط ، افلاطون ، ارسطو و غيره كه به ترتيب بعنوان وزير گشتاسب ، بهمن ، هماى ، دارا و پادشاهان ديگر ايران معرفى شده‌اند . - وزيران سلسله‌هاى ذيل : 2 ) بنو اميه 3 ) بنو عباس 4 ) آل سامان 5 ) غزنويان 6 ) آل بويه 7 ) سلجوقيان 8 ) خوارزمشاهان 9 ) چنگيز خان و جانشينانش 10 ) آل مظفر و غوريان 11 ) تيمور 12 ) تيموريان هند . - اين كتاب در عهد سلطنت محمد شاه ( 1131 - 1161 ه ) نوشته شده است . زبردستخان پدر مؤلف كتاب ، پسر ابراهيم خان ، در بيست و چهارمين سال اورنگ زيب ( 1095 ه ) بصوبه‌دارى « اود » معلوم شد و متعاقبا بلاهور و اجمير منتقل گرديد و در عهد بهادر شاه ( 1119 - 1124 ه ) درگذشت « 2 » . مآثر رحيمى تأليف مير عبد الباقى نهاوندى از مؤلفان معروف عهد جلال الدين اكبر و جهانگير است كه بسال 1042 ه درگذشت . وى كتاب خود را بنام و در شرح حال ميرزا عبد الرحيم خانخانان « 3 » نوشته و بمناسبت اطلاعات ذيقيمتى دربارهء شاهان و اميران و سپاهيان و عالمان و شاعران و جز آنها در كتاب خود آورده است . دربارهء اين كتاب ذيقيمت و مؤلف آن ضمن بيان

--> ( 1 ) - فهرست كتابخانهء ديوان هند ، ج 1 ، س 250 ، شمارهء فهرست 618 . ( 2 ) - فهرست چارلز ريو ، ص 338 . ( 3 ) - دربارهء او بنگريد به همين جلد ، ص 471 - 475 .