تاريخهاى محلى ايران و افغانستان و فرارود [ - ماوراء النهر ، كه در عهد مورد مطالعهء ما در قلمرو تركستان و يا خود بنام تركستان درآمده بود ] ، هم چند كتاب باقى مانده است ، و مؤلفان پارسىنويس درين راه تا چين شمالى ( - ختاى ) و روم نيز پيش رفته‌اند « 1 » . دربارهء روم ( يعنى آسياى صغير ) و سلاطين عثمانى آن كتابهاى هشت بهشت و سليم‌نامه از مولانا حكيم الدين ادريس بدليسى قابل توجهست كه در ذيل نام همين مؤلف دوباره از آنها ياد خواهد شد . دربارهء كردستان كتاب معتبر و مشهورى داريم بنام شرفنامه كه بطبع

--> - و نظامشاهيان دكن ؛ و تذكرة الملوك و فتوحات عادلشاهى و بساتين السلاطين دربارهء عادلشاهيان بيجاپور ؛ و وقايع دكن دربارهء حوادث آن ديار بعهد شاه جهان ؛ و تاريخ سلطان محمد قطبشاهى دربارهء سلاطين گلكنده و جز آنها و جز آنها . ( 1 ) - دربارهء چين شمالى ( - ختاى ) كتابى به فارسى درين عهد داريم از مؤلفى بنام سيد على اكبر ختايى كه اصلا بازرگانى مسلمان از اهل تركستان بود و چون چندگاهى با اجازهء دولت چين در پكن اقامت داشت به « ختايى » شهرت يافت . وى پس از چندگاه در عهد سلطان سليم اول ( 918 - 926 ) باستانبول رفت و در آنجا بسال 922 ه كتاب خود را با فارسى آشفته‌يى كه بيشتر تحت تأثير زبان تركى شرقيست در بيست فصل با اتكاء باطلاعات و مشاهدات شخصى خود نوشت تا بسلطان سليم تقديم دارد ولى چون بهنگام آمادگى كار سلطان درگذشته بود ، وى آن را بنام پسر و جانشينش سلطان سليمان خان اول ( 926 - 974 ه ) تقديم داشت . نسخهء اصلى اين كتاب در تركيه است ولى شفر ( Schefer ) پارسىشناس معروف نسخه‌يى از آن نويساند و سه فصل از آن را در Melange Orientaux ( تاريخ طبع سال 1883 ميلادى ) بطبع رسانيد . ازين كتاب ترجمه‌يى بتركى باسم قانون‌نامهء چين و خطا يا ختاىنامه ترتيب يافت كه بسال 1270 ه . ق چاپ شده است . بنگريد بفهرست نسخه‌هاى خطى فارسى كتابخانهء ملى پاريس ، ج 1 ، ص 318 - 319 ، و نيز به كشف الظنون چاپ استانبول ، ستون 1314 ، و مؤلف آن حاج خليفه گويد : فارسى مرتب على عشرين بابا كتبه بعض التجار للسلطان سليم خان فى حدود سنه 900 تسعمأته ثم ترجمه بعضهم بالتركية . و يقال ان المولى على قوشجى ذهب الى خطاى من طرف الوغ بيك فكتب ما رآه كما ذكر فيه . و البته نبايد از اشتباه او در تاريخ تأليف كتاب غافل بود .