ذبيح الله صفا

1573

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )

اكبرنامه در تاريخ پادشاهى جلال الدين اكبر پادشاه ( 963 - 1014 ه ) تأليف شيخ ابو الفضل علامى كه بعد ازين دربارهء آن سخن خواهم گفت . توزوك جهانگيرى يادداشتهاى جهانگير پادشاه است كه بنظم تقويمى از تاريخ جلوس او بر تخت پادشاهى ( 1014 ه ) تا هفدهمين سال پادشاهمين بقلم خود او نگارش يافته و دنبالهء آن از هجدهمين سال سلطنت بوسيلهء معتمد خان تحت نظر پادشاه تحرير شد . اين كتاب كه حاوى اطلاعات دست اول دربارهء دوران پادشاهى و احوال جهانگيرست ، با اضافاتى كه تا بپايان پادشاهيش شد با عنوان « توزوك جهانگيرى » در عليگر بسال 1864 بچاپ رسيد « 1 » . اين معتمد خان كه يك ايرانى بنام محمد شريف بن دوست محمد است باستقلال كتابى دربارهء تيموريان از ابتدا تا جهانگير دارد موسوم به اقبالنامه كه پس ازين دربارهء آن سخن خواهم گفت . دربارهء شاه جهان ( 1037 - 1068 ه ) چند تاريخ منثور و منظوم داريم مانند پادشاه‌نامه تأليف محمد امين بن ابو الحسين قزوينى معروف به ميرزا امينا منشى و واقعه‌نويس دربار شاه جهان كه تاريخ زندگانى آن پادشاه را از ولادت تا دهمين سال سلطنتش در سه قسمت نوشت . سومين قسمت اين كتاب شامل تراجم احوال مشايخ و عالمان و شاعران عهد شاه جهانست « 2 » . پادشاه‌نامهء ديگرى تأليف عبد الحميد لاهورى است . وى دو جلد اول كتاب را كه شامل روىداده‌هاى سال 1037 ( سال جلوس شاه جهان ) تا

--> ( 1 ) - فهرست ريو ، ص 253 - 254 . - بلوشه مىنويسد ( فهرست ، ج 1 ص 341 ) كه يادداشتهاى جهانگير از هژدهمين و نوزدهمين سال پادشاهيش توسط معتمد خان و محمد هادى تا آخر سلطنتش ادامه يافت ، و محمد هادى يك مقدمهء تاريخى بر آن افزود ( ج 1 ص 341 ) و كتاب ديگرى باسم جهانگيرنامه يادداشتهاى بر ساختهء كسى است كه بجهانگير نسبت داده شده و باسم تاريخ جهانگيرنامهء سليمى يا تاريخ سليم شاهى در آغاز عهد شاه جهان نوشته شد و بجاى توزوك واقعى جهانگيرى معرفى گرديد زيرا در يادداشتهاى اصلى بعضى قسمتها بود كه چندان بنفع شاه جهان نبود ( ايضا ص 342 ) . ( 2 ) - فهرست ريو ، ص 258 ؛ تاريخ تذكره‌هاى فارسى ، ج 2 ص 488 - 490 .